Câu chuyện về bảo tồn làng cổ Đông Ngạc – Bài 1: Làng văn hiến Đông Ngạc

552

Cơn lốc đô thị hóa không chỉ tạo ra sự phát triển kinh tế, cải thiện đời sống con người mà còn có những mặt trái của nó. Những làng cổ trên địa bàn Hà Nội hiện đang đứng trước nguy cơ bị xóa sổ. Nếu không “tính sớm”, những ngôi làng cổ, nhà cổ ở Hà Nội sẽ dần lùi vào dĩ vãng.

 

Làng cổ Đông Ngạc

Giống như các làng cổ khác của Hà Nội (Đường Lâm, Cự Đà, Làng Mọc…), những ngôi nhà cổ còn sót lại ở làng Đông Ngạc cũng đang đứng trước nguy cơ biến dạng và xóa sổ.

Làng cổ Đông Ngạc, có tên nôm là Kẻ Vẽ, là một trong 3 ngôi làng thuộc xã Đông Ngạc, không chỉ nổi tiếng với món nem Vẽ mà còn tự hào là nơi sản sinh ra nhiều tiến sĩ Nho học và Tây học. Đông Ngạc có nhiều người đỗ đạt làm quan nên người xưa đã có câu: đất kẻ Giàn, quan kẻ Vẽ. Các tộc họ ở đây, tộc họ nào cũng có người đỗ đại khoa, ít nhất là một người, nhiều họ như họ Phạm là 16 người. Gia đình cụ Hoàng Tế Mỹ nổi tiếng vì 3 đời nối tiếp nhau đỗ Hoàng Giáp, còn gia đình cụ Phạm Quang Trạch có tới 7 người đỗ đại khoa (tiến sỹ) trong khoảng 211 năm. Đông Ngạc đã sản sinh ra nhiều danh nhân đóng góp lớn nhiều mặt ở nhiều lĩnh vực và mọi thời kỳ lịch sử như Phan Phu Tiên, Hoàng Tế Mỹ, Hoàng Tăng Bí, Hoàng Minh Giám…

 

Không chỉ tự hào về truyền thống hiếu học, Đông Ngạc còn là mảnh đất lưu giữ được nhiều di sản văn hóa, di tích lịch sử có giá trị. Theo thống kê của Sở VHTTDL Hà Nội: toàn xã Đông Ngạc hiện có 21 di tích bao gồm đình, đền, chùa, nhà thờ họ… và khá nhiều kiến trúc nhà cổ. Phần lớn các di tích thuộc làng Đông Ngạc (16 di tích). Và Đông Ngạc cũng nổi tiếng kinh kỳ là một làng ven đô mà nét cổ xưa còn lưu lại trên lối mòn gạch nghiêng in dấu chân gái làng xuất giá, trên rêu phong cổng ngõ gió lùa, trên bia đá chùa xưa và trong cả nét đẹp tảo tần chăm chỉ trong nếp sống từ ngàn xưa truyền lại.

Có thể nhận thấy trong hệ thống những ngôi nhà cổ ở Đông Ngạc có sự hòa trộn giữa hai trường phái kiến trúc Đông – Tây. Đan xen giữa những ngôi từ đường, nhà thờ họ theo lối kiến trúc truyền thống phương Đông là những biệt thự được xây dựng từ đầu thế kỷ XX theo kiến trúc Pháp. Đó là tư gia của những trí thức Tây học hoặc của những thương gia kinh doanh phát đạt. Đây cũng là một trong những nét riêng độc đáo của làng cổ Đông Ngạc.

 

Từ xa xưa, làng Đông Ngạc nằm bên sông Nhị nổi tiếng khắp thành Thăng Long với bến Ngác và chợ Vẽ. Vào cái thuở đường thủy còn là huyết mạch giao thông thì bến Ngác khi ấy là một nơi trên bến dưới thuyền và chợ Vẽ là một “trung tâm thương mại”.

Thực tế cho thấy, vài năm trước số lượng nhà cổ có niên đại trên 100 năm ở Đông Ngạc là hơn 100 nhà, nhưng đến nay chỉ còn khoảng 50 nhà. Mặt khác, những nhà còn giữ được thì đa số cũng đã sửa chữa, gia cố, làm mất đi giá trị nguyên bản. Nhiều người tiếc di sản ông cha để lại nhưng cũng không biết khắc phục bằng cách nào để giữ lại. Và trước đòi hỏi của nhu cầu cuộc sống thực tế, không ít gia đình không giữ lại được cái gọi là giá trị văn hóa, để rồi dấu xưa còn đó thoi thóp “nhịp thở” trước “gấp gáp” của nhịp sống phố thị đang len lỏi vào từng ngõ ngách trong làng…

Nhận thấy những tiềm năng, thế mạnh về văn hóa, xã hội, lịch sử của làng cổ Đông Ngạc, TP. Hà Nội cũng đã xác định đầu tư, xây dựng nơi đây thành điểm đến du lịch hấp dẫn của tuyến du lịch ngược đê sông Hồng với dải di tích: Phủ Tây Hồ, đình Chèm, đình Vẽ, hệ thống từ đường Đông Ngạc… Chính vì thế, việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy những giá trị di sản văn hóa, lịch sử nơi đây càng trở nên cấp thiết. Trong đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản ở Đông Ngạc, xây dựng điểm đến du lịch” do Sở VHTTDL Hà Nội chủ trì đã xác định xây dựng Đông Ngạc thành điểm đến du lịch tập trung vào các di sản vật thể và phi vật thể. Theo đó, sau khi đầu tư, xây dựng sẽ tổ chức khai thác các hệ thống, không gian di tích, địa danh, cảnh quan, kiến trúc… trên nguyên tắc bảo tồn và phát triển.

Đức Hiệp – Theo Đại đoàn kết