Sự bùng nổ xây dựng các công trình hồ chứa thủy điện, thủy lợi đang hủy hoại và làm suy giảm nghiêm trọng đa dạng sinh học dãy Trường Sơn.

Theo TS. Hoàng Văn Thắng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu tài nguyên và môi trường, Trường ĐH Quốc gia Hà Nội, khi đặt bút phê xây dựng Dự án thủy điện Rào Quán, trên sông Rào Quán, thuộc Khu Bảo tồn thiên nhiên (BTTN) Bắc Hướng Hóa (Quảng Trị), cơ quan chức năng đã lượng giá rừng tự nhiên nơi đây thấp hơn cả… rừng trồng. Bởi vậy, họ cho rằng, việc duy trì rừng tự nhiên để bảo tồn ĐDSH không hiệu quả bằng xẻ đôi khu BTTN để xây đập thủy điện. Nhưng thực tế cho thấy, phá rừng ồ ạt đã làm cho các thảm họa môi trường ngày càng trầm trọng hơn như lũ lụt, hán hán hàng năm…

Phá rừng làm thủy điện

Mặt khác, báo cáo đánh giá tác động môi trường cho dự án Rào Quán không đề cập đến những tác động lớn lên rừng tự nhiên mà chỉ tập trung vào vấn đề kỹ thuật. Ước tính, hồ thñy điện này chặn dòng gây ngập 274 ha rừng tự nhiên và 165 ha rừng trồng, nhưng dự án này đánh giá tác động lại chỉ tính đến giá trị của các “cây đứng”.

Hồ thủy điện Rào Quán chặn dòng làm ngập ngập 274 ha rừng tự nhiên và 165 ha rừng trồng và việc xả lũ hàng năm vẫn thường gây ngập lụt phía hạ nguồn. Ảnh: N.Phong

Còn nhớ năm 2007, khi Thủy điện Rào Quán (Quảng Trị) xả nước với lưu lượng 200m3/giây, hạ lưu sông Thạch Hãn dâng nhanh khiến hàng nghìn hộ dân huyện Triệu Phong ngập sâu trong nước. Người dân Quảng Trị hiện đang lo ngại rằng, trong những năm tới nếu các công trình thủy điện hoàn thành và đồng loạt xả nước khi mưa bão đến, không biết chuyện gì sẽ xảy ra với các huyện ở hạ lưu sông Thạch Hãn và Đakrông, vốn có địa hình dốc và hiểm trở.

Nhưng trên dãy Trường Sơn, Rào Quán chỉ là một trong hàng trăm ví dụ. Đề tài của Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) “Điều tra, khảo sát, nghiên cứu đánh giá tác động và đề xuất các cơ chế, chính sách, giải pháp tăng cường quản lý, khai thác hiệu quả các công trình hồ chứa thủy điện, thủy lợi Bắc Trung Bộ” do Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam (VACNE) thực hiện năm 2010 khẳng định: Các hồ chứa thủy điện, thủy lợi đã làm suy giảm tính đa dạng một số loài, thay đổi điều kiện kiện môi trường và địa bàn cư trú… của các loài động thực vật ở dãy Trường Sơn.

“Cõng” hơn 28 tỷ m3 nước

“Không thể cứ thấy nước, thấy sông suối là nghiên cứu làm thủy điện. Như thế là thiếu tư duy, chính sách đối với môi trường. Những dòng sông đầu nguồn bị giết cũng chính là giết chết môi trường sống của con người. Hậu quả thấy rõ là thủy điện xả lũ làm ngập lụt ở miền Trung, Tây Nguyên. Phát triển thiếu hợp lý, ồ ạt thủy điện là do sự thiếu giám sát của cấp quản lý nhà nước. Chính phủ và Bộ Công Thương cần đánh giá kỹ và xử lý những dự án thiếu an toàn với môi trường, mạnh tay cắt bỏ những dự án tác động lớn. Không để việc các chủ đầu tư cứ mạnh ai nấy làm và ai “chạy mạnh” thì được triển khai”. GS.TSKH Đặng Huy Huỳnh, Phó chủ tịch VACNE, cho biết như trên.

Đầu tháng 11.2011, hai nhà máy thủy điện lớn nhất Thừa Thiên – Huế là Bình Điền và Hương Điền đồng loạt tăng lưu lượng xả lũ khiến mực nước trên các sông ở mức báo động III và TP. Huế chịu cảnh ngập sâu trong nước. Ảnh: N.Phong

Trong vòng 5 năm qua, việc “bùng nổ” xây dựng các hồ chứa thủy điện, thủy lợi nên tài nguyên rừng, đất rừng và quy mô rừng đang bị thu hẹp và chịu sự tàn phá nặng nề đến báo động. Trên các lưu vực sông chính của dãy Trường Sơn, có đến 116 công trình hồ thủy điện, thủy lợi với dung tích chứa nước trên 28,4 tỷ m3. Minh chứng rõ ràng nhất cho việc xây dựng, vận hành bất hợp lý các công trình thủy điện ở miền Trung, Tây Nguyên là tình hình đã rất trầm trọng trong khoảng 5 năm qua. Trong cơn “đại hồng thủy” lịch sử năm 2009 tàn phá trên diện rộng từ Quảng Trị đến Ninh Thuận và Tây Nguyên, làm 179 người chết, tổng thiệt hại khoảng 16.078 tỷ đồng. Đặc biệt, tháng 10 và 11.2010, việc xả lũ thiếu hợp lý của nhiều hồ chứa nước đã làm trầm trọng thêm cho môi trường, gây ngập lụt ở hầu hết hạ lưu các sông dãy Trường Sơn.

  • Dãy núi Trường Sơn là dãy núi dài nhất Việt Nam và Lào, dài khoảng 1.100 km. Dải Trường Sơn kéo dài từ thượng nguồn sông Cả trên đất Lào giáp Nghệ An tới tận cực nam Trung Bộ. Trường Sơn được chia thành Trường Sơn Bắc và Trường Sơn Nam, ngăn cách bởi đèo Hải Vân và núi Bạch Mã. Dãy Trường Sơn Bắc chạy từ thượng nguồn sông Cả vào đến Quảng Nam, Trường Sơn Nam là hệ thống dãy núi và khối núi, gờ núi cao bao bọc phía Đông của Tây Nguyên, chạy dài từ khối núi Ngọc Linh (nằm trên phần cao nguyên phía Bắc Tây Nguyên, Việt Nam, tại địa phận các tỉnh Kon Tum, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Gia Lai) đến mũi Dinh (Ninh Thuận). Sườn của các dãy núi và khối núi này đổ dốc xuống các đồng bằng duyên hải từ Quảng Nam đến Nha Trang (Theo Wikipedia).
Nguyên Phong – Theo Báo Đất Việt