Trong các ngành nghệ thuật tạo hình như hội hoạ, kiến trúc, điêu khắc… các nghệ sĩ thường áp dụng những nguyên tắc bố cục để sắp xếp chủ thể vào đúng vị trí “hợp nhãn”  với người xem. Đây có thể gọi là nghệ thuật của thị giác.

a978903b181a37bcdf5d46f70a1f35fb

 Bố cục đối xứng. Ảnh: Eugkyr

Trong nghệ thuật nhiếp ảnh người nghệ sĩ nhiếp ảnh phải làm việc theo quy trình ngược lại. Đứng trước một phong cảnh thiên nhiên lãng mạn hoặc hùng vĩ, ít có người nghệ sĩ nào cầm máy và bấm máy ngay được liền.Mà trước đó đã có sự cân nhắc vị trí chủ thể, sắp xếp chủ đề rồi mới bấm máy.

Nguyên tắc bố cục không phải là giáo điều cứng nhắc mà nó là những thủ pháp giúp nghệ sĩ đặt chủ đề đúng vào những vị trí xứng đáng và thích hợp trên khung ảnh. Hoặc cũng thể là những thủ pháp bố cục tạo hình theo những quy luật mỹ học.

Bố cục tạo hình theo nguyên tắc vần luật (bố cục theo mô thức)
Vần luật là nghệ thuật tạo hình theo quy luật sắp xếp các hoạ tiết, mảng màu, đường nét, hình khối hoặc những hình tượng biểu thị cảm xúc theo nguyên tắc lặp đi lặp lại có nhịp điệu hoặc biến tấu. Có 4 thể loại vần luật là vần luật liên tục, vần luật tiệm biến, vần luật biến tấu và vần luật giao thoa. Một khi chủ đề được sắp xếp theo đúng thủ pháp vần luật, bức ảnh sẽ tạo ra được một cảm xúc hợp nhãn, ưa nhìn. Cung bậc của vần luật sẽ dẫn dắt người xem, nhờ đó tác phẩm tạo được sự lôi cuốn.

e9d36254896c7b92dcaf3c09dd56548c

 Vần luật liên tục hoặc còn gọi tiết điệu là nguyên tắc bố cục các hoạ tiết lặp đi lặp lại thay đổi có nhịp điệu. Ảnh: belu gheorghe 

5321fb4eccf78a4ce0ec38ebbbd3afce

Vần luật tiệm biến là nguyên tắc bố cục các hoạ tiết lặp đi lặp lại có thay đổi theo quy luật (tăng dần, giảm dần hoặc biến thể theo một dạng hình học, màu sắc). Ảnh: Therese Aldgard

d42b3e61a53d4dc2bf3c315c61d17b0d

Vần luật biến tấu là nguyên tắc bố cục các hoạ tiết lặp đi lặp lại có biến tấu (có thay đổi đột biến). Ảnh: Zahra Delavari

14eb91594e12f30fa3e2b4887e7796e1

 Vần luật giao thoa hoặc còn gọi là vần luật đan xen là thủ pháp hoà trộn, đan xen các hệ vần luật. Ảnh: Allard One  

Bố cục chủ đề trên “đường mạnh – điểm mạnh”
Trên các thể thức ảnh theo tỉ lệ 1:1 (ảnh vuông) hoặc 3:2 hoặc 4:3 (ảnh hình chữ nhật) luôn tồn tại 5 điểm ảnh có sức hút mãnh liệt với tâm lý thị giác của người xem. Một điểm nằm ở trọng tâm bức ảnh và bốn điểm còn lại là giao điểm của các trục tỉ lệ vàng với khung ảnh. Năm điểm này được gọi là 5 điểm mạnh (điểm nhấn). Các trục tỉ lệ vàng với khung ảnh được gọi là đường mạnh.

8851ea663b1244c6e0187c5b3014844f

 Bằng cách dùng option “rule of thirds” khi crop ảnh, Photoshop CS5 hỗ trợ hiển thị điểm trọng tâm và 2 cặp đường mạnh. Ảnh: Phan Hồ

Bố cục đối xứng
Là kiểu bố cục kinh điển đặt chủ thể trên đường trung trực của ảnh, chia không gian ảnh ra thành hai phần đối xứng nhau. Áp dụng thể loại bố cục này “dễ mà khó” vì khi không gian ảnh chia làm đôi, ảnh đánh mất sự linh hoạt, hai phần ảnh chia đều nhau nên không có mảng chính phụ, khó tạo sức thu hút thẩm mỹ cho bức ảnh. Sự lôi cuốn tạo được cô đọng trong nội dung, ý nghĩa, giá trị thẩm mỹ của chủ đề. Sự thu hút thị giác ở thủ pháp này thường thoả hiệp với nghệ thuật bố cục.

dbab2a0d58395b716dd1545e471babb2

Bố cục đối xứng. Ảnh: Therese Aldgar 

Nguyên tắc cân đối hai phần ba.
Cân đối không phải là đối xứng, tâm lý thị giác có thể phán đoán được “trọng lượng thị giác“. Một bức ảnh được gọi là cân đối khi phần “sắc nặng” và phần “sắc nhẹ” hoặc các thành phần trong chủ đề tỉ lệ vàng với nhau.

3541e9d94449f94bf4fbe5a28117ea66

 Hai thành phần trong chủ đề (2 đứa bé) có chiều cao tỉ lệ vàng với nhau. Ảnh: Ario Wibisono

Nguyên tắc bố cục này cơ bản dựa vào quy luật tạo hình từ “tỉ lệ vàng”. Từ trước công nguyên, các hoạ sĩ cổ đại đã khám phá ra rằng mọi kiến tạo tự nhiên cho là “cân đối” hoặc có tỉ lệ “đẹp” đều gắn liền với tỷ số 2/3. Trên cơ thể con người (vật tạo hoá đẹp nhất trong vũ trụ), mọi bộ phận đều tỉ lệ 2/3. Trục mắt nằm ở vị trí 2/3 so với khuôn mặt, chiều dài bàn tay tỉ lệ 2/3 so chiều dài từ khuỷu tay đến bàn tay, từ vai đến khuỷu tay tỉ lệ 2/3 so toàn bộ cánh tay, rốn (trọng tâm của cơ thể) nằm ở vị trí 2/3 so với chiều cao cơ thể… Chính vì quy luật tự nhiên như vậy mà “tỉ lệ vàng” đã gắn liền với “tâm lý thị giác thẩm mỹ” tự nhiên của con người. 

e0c4f3d83bf23d5cbec9022367acc88e

Các mảng màu liên tục tỉ lệ vàng với nhau tạo nên sự hài hoà cân đối. Ảnh: Batikart 

Bố cục xiên (bố cục chéo góc).
Không phải để máy ảnh nghiêng gọi là bố cục theo đường xiên mà nó là nghệ thuật sắp xếp các thành tố hoạ tiết theo hướng từ “góc ảnh tới góc ảnh” theo quy luật đường xoáy phát triển Fibonacci. Theo đó, trọng tâm của bức ảnh sẽ ở một góc ảnh này và phát triển theo đường xiên tới góc ảnh kia. Đường chéo luôn là đường dài nhất, nhờ vậy nếu các hoạ tiết bố trí theo đường xiên thì nội dung và số lượng hoạ tiết sẽ được gia tăng.

 

e1bff72c83b2581a63838a51754b5b8b
Bố cục xiên. Ảnh: Hardibudi
Bố cục tạo hình trong khung
Thủ pháp này nhằm cô đọng nội dung chụp, hạn chế được sự trống trải, dư thừa, nhờ đó hấp dẫn được tâm lý thị giác vào chủ đề.  Ngoài ra, khung hình còn mang giá trị ngữ cảnh, người xem có thể hình dung được bối cảnh hoặc địa điểm chụp, nhờ đó mà bức ảnh mang thêm thông tin.

e03dce30ae469a20948863ddbed56b17

Bố cục chủ đề trong khung. Ảnh: Chris 

bdbdbeab282e15e25f4fcb4ba1e5be61

 Bố cục chủ đề trong khung. Ảnh: Phan Hồ

 Bố cục tạo hình trên đường dẫn, đường tựa.

Liên kết chủ thể với đường chuyển động hoặc tựa chủ thể vào đường dẫn không chỉ làm cho bố cục chặt chẽ hơn mà còn giúp chủ thể bật ra khỏi quy luật hai chiều của bức ảnh, nhờ đó mà bức ảnh sinh động, cuốn hút.

9421819dac2af013da799fb43c15b0d1

Dùng đường tựa để nhấn mạnh cho chủ đề. Ảnh: Piotr Krol

54498aef76c99ae31fbc705255d6a25e

Liên kết chủ đề với đường dẫn. Ảnh: Phan Hồ

Phá bố cục
“Cân đối là đẹp, nhưng hy sinh thế cân đối sẽ tìm được cái đẹp hơn”.
 Phá bố cục không phải là không có bố cục, mà có bố cục rồi phá vỡ nó đi để tìm được cái đẹp hơn. “Nguyên tắc” này không phải là sự vô ý thức trong sắp xếp hoạ tiết mà nó là bản lĩnh của người nghệ sĩ phá vỡ thế cân đối hoặc các thể thức bố cục nhằm tạo thêm ấn tượng cho chủ thể.

b69a809ff42abfb37ac2698812dbd80e

Phá thế vần luật luật liên tục. Ảnh: Vincent Chung

bf1a48b7319ae54270800c9ce33aa864

 Phá vỡ tỉ lệ cân đối cũng như điểm đặt chủ thể. Ảnh: Karina Marandjian

Bố cục không phải là giáo điều mà nó là nghệ thuật. Nghệ thuật bố cục tạo hình có từ rất lâu được xem như một thủ pháp căn bản của mỹ học nhằm lôi cuốn thị giác thẩm mỹ. Trong mọi tình huống, nhiếp ảnh luôn tồn tại một hoặc nhiều dạng bố cục, vận dụng thủ pháp bố cục sẽ giúp cho tác phẩm hoàn chỉnh và lôi cuốn người xem.
Phan Hồ biên soạn

Theo news.goonline.vn

Bình luận từ Facebook
BÀI VIẾT LIÊN QUAN
Nakahouse 2
Nakahouse – Ngôi nhà độc đáo trên sườn đồi ở Los Angeles

"Hầu hết các ngôi nhà hiện đại trên các sườn đồi chỉ là một mặt bằng nội thất với sự Read more

kienviet Duravit to chuc Workshop 4
Duravit tổ chức Workshop về những xu hướng thiết kế phòng tắm ấn tượng dành cho các chuyên gia tại Việt Nam

Ngày 15/9/2022, thương hiệu sản xuất thiết bị vệ sinh và nội thất phòng tắm cao cấp toàn cầu, đã Read more

kienviet vienna copenhagen va zurich duoc chon la nhung thanh pho dang song nhat the gioi 2022
Vienna, Copenhagen và Zurich được chọn là những thành phố đáng sống nhất thế giới năm 2022

Vienna, Copenhagen và Zurich được chọn là những thành phố đáng sống nhất thế giới năm 2022

Untitled 1
NTK Công Trí thăng hoa với thời trang và công nghệ

Nhà thiết kế từng hợp tác với hơn 200 ngôi sao toàn cầu vừa có cú bắt tay với Samsung Read more

kienviet giai phap in 3D bang be tong nhe giam phat thai dang ke CO2 va chat thai vat lieu 1 3
Giải pháp in 3D bằng bê tông nhẹ: Giảm phát thải đáng kể CO2 và chất thải vật liệu

Sau nước, bê tông là vật liệu xây dựng được sử dụng nhiều thứ hai trên thế giới. Sản lượng Read more

kienviet xu huong chieu sang tu nhien toi uu cho suc khoe con nguoi
Xu hướng chiếu sáng tự nhiên tối ưu cho sức khỏe con người

Ngày nay, con người sống và làm việc trong những không gian kín như “những chiếc hộp” khổng lồ, ánh Read more