Ngập lịch sử tại BangKok – Bài học cho TP. Hồ Chí Minh: Không nên quá tự tin vào giải pháp công trình

28

Hệ thống kiểm soát ngập lụt tại TPHCM hiện nay thua Bangkok khoảng 20 năm. Chiều dài hệ thống cống thoát nước nội thị của TPHCM chỉ mới đáp ứng 1/6 nhu cầu, còn hệ thống đê, bờ bao lại thiếu kiên cố và chưa hoàn chỉnh.

Do vậy, nếu biến cố thời tiết như Bangkok xảy ra cho TPHCM thời điểm hiện nay thì tình trạng sẽ cực kỳ tệ hại.

Chậm hơn Bangkok 20 năm

Theo Trung tâm Điều hành chương trình chống ngập TPHCM (TTCN), những năm qua, TP đã triển khai nhiều DA đầu tư xây dựng hệ thống thoát nước, nhưng đến nay mới đạt tổng chiều dài cống khoảng 1.000km. So với chiều dài nhu cầu cần xây dựng chỉ mới đạt 1/6 và cũng mới phục vụ được 10% diện tích dự kiến xây dựng, phát triển hệ thống thoát nước của TP. Tương tự, với hơn 1.000km đê bao, bờ bao hiện hữu thì có đến 200km bờ bao chưa kiên cố, thường gặp sự cố bể bờ mỗi khi triều cường. Khu vực nội thành có 100km kênh rạch làm trục thoát nước chính với hơn 400 cửa xả có cao độ đáy cống trung bình khoảng 1,3m, vì vậy khó tiêu thoát nước mưa.

    Nhiều tuyến đường tại TPHCM bị ngập nặng do mưa và triều cường.

Thạc sĩ Hồ Long Phi (giảng viên chuyên ngành cấp thoát nước ĐH Bách khoa TPHCM) cho biết, hạ tầng hệ thống thoát nước, kiểm soát ngập của TP phát triển chậm hơn so với Bangkok khoảng 20 năm. Thực trạng hệ thống thoát nước như hiện nay, chỉ với cơn mưa vũ lượng trên 80mm kết hợp triều cường dâng cao trên 1,5m, TPHCM đã bị ngập trên diện rộng, khiến giao thông tê liệt. Theo ông Phi, nếu xảy ra biến cố thời tiết tương tự như Bangkok thì mực nước tại sông Sài Gòn có thể dâng cao ít nhất 1,7m. Khi đó khoảng 50.000 – 60.000ha các khu vực trũng thấp (thuộc huyện Bình Chánh, Bình Thạnh, Nhà Bè, Q.Thủ Đức, 2, 9, 6, 7, 8) bị đe dọa ngập nặng.

Giải pháp công trình sớm muộn sẽ lạc hậu

Để giải quyết cơ bản tình trạng ngập nước, TPHCM đang triển khai hàng loạt DA có quy mô lớn (vệ sinh môi trường Nhiêu Lộc – Thị Nghè, cải thiện môi trường nước, nâng cấp đô thị…), với việc lắp đặt hàng trăm kilômét tuyến cống mới có tiết diện lớn 2-3m. Hầu hết các DA đã và đang triển khai này được tiếp cận theo giải pháp tiêu thoát nước mưa ra hệ thống sông rạch càng nhanh càng tốt. Bên cạnh đó, TP cũng đang triển khai DA xây 172km đê bao kiên cố (cao trình từ + 2,5 đến + 3,0m) dọc sông Sài Gòn và lắp đặt 13 cống kiểm soát ngăn triều có bề rộng 20-120m.

                                        Lụt tại BangKok, Thái Lan

Tuy nhiên, theo ông Phi, các giải pháp trên chủ yếu là giải pháp công trình (giải pháp cứng) mà Bangkok đã thực hiện cách đây 20 năm. Thật ra, với giải pháp công trình chỉ góp một phần nhỏ vào việc chống ngập, chứ không nên quá tin tưởng vào nó sẽ giải quyết căn cơ tình trạng ngập nước do mưa, triều cường và xả lũ từ thượng nguồn như điều kiện tại TPHCM.

Bài học từ Bangkok cho thấy, lâu nay Bangkok cũng tập trung quá lớn vào đầu tư giải pháp công trình như xây dựng hàng trăm kilômét đê bao, trạm bơm công suất lớn, hệ thống cống thoát nước lớn và họ tự tin nước không tràn vào Bangkok, nhưng kết quả thật tệ hại. Các giải pháp công trình đều có năng lực thiết kế của nó, bởi các thông số thiết kế của giải pháp công trình đều dựa vào số liệu quá khứ và dự báo cho tương lai.

                    Và giải pháp nào cho TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam

Các nhà khoa học cũng khuyến cáo tình trạng biến đổi khí hậu cục bộ tại TPHCM đang diễn ra với xu thế nhanh hơn nhiều so với diễn biến toàn cầu. Do vậy, nếu TP vẫn cứ tập trung vào các giải pháp cứng vừa rất tốn kém vừa bị động với diễn biến tiêu cực của mưa – triều – lũ nên sớm muộn nó cũng trở nên lạc hậu, quá tải trước tốc độ đô thị hóa nhanh như hiện nay.

Cũng cần nói thêm một số nước trên thế giới như Nhật Bản, Hà Lan hiện nay không còn quá tập trung vào giải pháp cứng, mà có hướng tiếp cận mới đa dạng hơn – tức kết hợp cả giải pháp cứng (ngăn chặn, bảo vệ) với giải pháp mềm (thích nghi, giảm nhẹ thiệt hại).

Trần Phan – Đặng NgọcTheo Laodong