Vượt biển xa để tìm ra bài học gần gũi

54

Khoảng cách không lớn, nhưng muốn đi từ Hà Nội đến Manila  phải qua sân bay Hongkong hay Tân sơn nhất. Dẫu  phải vượt qua biển xa, nhưng rõ là đã nhìn ra nhiều bài học  gần gũi.

Những bài học gần gũi

Kiến trúc sư (KTS) ta hay bị hình ảnh hào nhoáng của Singapore ám  ảnh . Có KTS làm công tác quản lý vẫn nói câu cửa miệng “ định vẽ công trình hiện đại à, sao không thuê tư vấn Sing làm cho, tôi bết mấy văn phòng nổi tiếng lắm…”. Quy mô lớn hơn, có thành phố miền Trung đặt hẳn mục tiêu phấn đấu xây dựng giống như Singapore. Tuy vậy, một nhà nghiên cứu đô thị lâu năm đến từ Hawai (Hoa kỳ) chia sẻ : “ Xây dựng một quốc gia thành phố rất khác với xây dựng một thành phố trong một quốc gia . Điều khác biệt lớn nữa là GDP của họ gấp 50 lần các bạn. Muốn tìm hiểu một bài học  hữu ích thì hãy đến Manila  –Thủ đô Philippines, ở đó có rất nhiều”

Năm 1997, Daewoo ( Hàn Quốc ) giúp Hà Nội lập đề án “Hanoi New Town” một thành phố mới bên bờ Bắc sông Hồng, đủ chỗ cho 1 triệu dân và chi phí đến 40 tỷ USD. Kế hoạch thì  đã phá sản,  nhưng tài liệu minh họa rất phong phú, ví dụ có ảnh chụp để hình dung viễn cảnh Hà Nội năm 2010 sẽ giống Bankok năm 1990, giống Kulalumpur năm1980 hay Singapore 1970. Vậy mà không có cái so sánh nào với thủ đô Manila ( Philippin)


     
 Thập kỷ 60-70, Những dự án nhà ở xã hội,  công trình kiến trúc hiện đại tiêu biểu   

Khi tới Manila, chúng tôi mới hay nơi đây đã từng là Thành phố hiện đại bậc nhất từ thập kỷ 60 – 70.  Khi sông ở  Singapore còn đầy rác thải, Kulalumpur ngập úng, sân bay Bankok còn là rừng chuối  thì Manila đã những công trình  kiến trúc lộng  lẫy, do các  KTS danh tiếng tu nghiệp tại Hoa Kỳ thực hiện. Nhiều đồ án quy hoạch tân tiến, mô hình nhà ở xã hội triển khai rầm rộ, những tuyến đường thẳng tắp đi về nông thôn, những sân bay, cảng biển lớn nhộn nhịp …. Vậy mà  40 năm sau Manila vẫn vật vã với giấc mơ “hóa rồng”. Thành phố 12 triệu dân tắc đường triền miên, các công trình xây dựng lộn xộn  xóa nhòa khoảng giãn cách giữa các đô thị vệ tinh, 17 thành phố dính vào nhau chằng chịt. Ô nhiễm nước thải, không khí ở mức cao  nhà ổ chuột thì nổi tiếng nhiều nhất khu vực.

Thế mới biết : Thành phố  nào cũng sẵn những phương án xây dựng tương lai huy hoàng. Không thiếu các KTS sáng tạo ra những đồ án bắt mắt  nhưng để đạt được mục tiêu thì  phải vượt biết bao trở ngại, gặp vô vàn trông gai, nhiều ngã rẽ  …. và không phải nơi đâu  nào cũng hội đủ điều kiện ,sự can đảm và cơ may để vượt qua, vươn tới …. Vậy có bài học nào để Hà Nội và các đô thị Việt Nam  tránh những vấp ngã, lạc lối đây?
     untitled3.jpg

 Tuyến tầu điện trên cao 1970 … và năm 2011 vẫn chạy tốt, an ninh kiểm tra nhiều hơn

Cơm áo không đùa với khách thơ

Đến Manila, tôi tá túc  phố Ocampo, quận Malate- trung tâm Manila cổ. Kế bên là Viện Phật giáo to vật vã,  giáp phía bên kia là khu ổ chuột, nơi tá túc cả trăm gia đình.  Mỗi sáng lũ trẻ túa ra đường đầy vỉa hè .

Đất ở Manila đều  có chủ, họ để hoang vì xây dựng chưa hiệu quả.  Khu bên cạnh cũng vậy, khi chủ đất ứng cử vào chính quyền địa phương, ông cho người vô gia cư vào ở nhờ để giành phiếu.  Bầu cử bất thành, ông không cho ở nhờ nữa. Cả khu bốc cháy , cháy rất to … người ta dọn đi hết . Lâu sau êm êm, không ai đuổi,  những người vô gia cư quay lại dựng nhà .

Manila có nhiều tổ chức từ thiện làm nhà cấp không cho người vô gia cư . Từ những năm 1970, nhiều nghiên cứu nhà ở  rẻ tiền, hay dự án nhà ở xã hội đã  thử nghiệm rầm rộ. Sau ít bữa ,dân nghèo  bỏ nhà từ thiện ở cách  xa TP để vào các khu ổ chuột nhưng có cơ hội kiếm sống hàng ngày. Những chiêu  thức   mị dân, nặng quảng cáo, đánh bóng hình ảnh các nhà độc tài chỉ làm trầm trọng thêm vấn đề nhà ở và tăng sự nhếch nhác, mất an toàn đô thị …. Lịch sử đô thị hóa đã ghi nhận biết bao sự tiến hóa trong việc giải quyết nhà ở cho thợ thuyền .

Có bao nhiêu bài học mẫu mực thì cũng có ngần ấy những giải pháp nửa vời. Nơi ăn chốn ở dân nghèo đô thị là  sinh kế cơm áo , những kế hoạch lãng mạn cũng giống như KTS làm thơ ….mà “chuyện cơm áo không đùa với khách thơ”  thì ai cũng thấu hiểu …. Đã nếm trải nhiều,  giờ đây Manila đã có nhiều sáng kiến đem lại  kết quả thực tiễn  hơn.
   untitled4.jpg

 Khu nhà ổ chuột giữa phố Ocampo và phía sau là 2 tòa nhà lớn của dự án “ City Land”

Sát khu ổ chuột là chung cư “ City Land” cao 28 tầng, có  hàng trăm căn hộ <20m2, vệ sinh và bếp riêng, giá thuê 200 USD / tháng. Tầng 1 là siêu thị mini, tầng thượng là nhà giặt, 8-10 thang máy, bảo vệ 24/24…. nhưng không có gara. Chung cư luôn kín khách: gia đình trẻ, nhân viên ngoại tỉnh, sinh viên chọn nơi ở này. Tòa nhà khác có căn hộ 45m2 – 80m2, giá thuê 500-1.000USD / tháng cũng sẵn. Nhiều quý ông đến từ Trung Đông mang theo 1 triệu USD. Họ mua liền  6 căn hộ, cho thuê mỗi tháng thu 5.000 USD là sống khỏe. Người đầu tư có lãi, Ngân hàng lớn tài trợ, Chính phủ khuyến khích …Mô hình kinh doanh Win – Win này rất triển vọng, nhân rộng khắp TP. Tại khu Global City đang phát triển khu ở sang trọng. Một CLB khiêu vũ lớn thu hút rất đông thanh niên tới hằng đêm – họ là khách hàng tiềm năng của dự án.Trục chính  High Street có công viên nước, tầng 1cả tuyến phố là chuỗi nhà hàng lung linh như Venice, Paris ; tầng 2, 3 là căn hộ bán .

Trung tâm của khu là chợ “ Market Market” rau cỏ, củ quả, hoa lá  bầy thật đẹp, món ăn rất ngon, thu hút cả Manila đến thưởng thức. Nơi dễ nhìn nhất đặt quầy giới thiệu dự án: đây là giai đoạn đầu, sẽ xây nhiều chung cư cao 30-40 tầng chung quanh có nhiều mức giá . Bao giờ đủ khách mua thì khởi công , còn bây giờ làm bãi đỗ ô tô hay trồng cỏ . Chắc là các nhà đầu tư ở Manila cũng từng dính đòn BĐS đóng băng, trồi sụt nhiều trận lắm  nên mới có cách làm hấp dẫn và rất thận trọng như vậy.

untitled45.jpg
   
 Makati  1960 và 2011 – TP tài chính và thương mại, ốc đảo giầu có giữa Manila xập xệ  

Trên đại lộ Roxas, có mấy dẫy nhà tạm khung thép, ván gỗ, mái tôn xếp ngay ngắn. Nhà vệ sinh, rãnh thoát nước, đường điện quy củ. Đó là dãy nhà ở cho công nhân. Tất nhiên là dựng tạm có thời hạn trên khu đất bỏ hoang  chưa dùng đến.
      untitledvv.jpg

     Khu nhà ở cho công nhân lắp ghép trên khu đất trống bên  đại lộ Rosxa   

Tại Việt Nam, mới vài chung cư “ nhà bán cho người thu nhập thấp “đã sinh  chuyện :người đi ô tô sang đến mua nhà thu nhập thấp, giá bán nhà vẫn ở trên cao, thế là khái niệm  “ cao/ thấp “ còn đang lẫn lộn, vậy thì cái mô hình ” City land” rất đáng học .

Trong hiện trạng nhiều khu đô thị tầm tầm đắp chiếu,la liệt khu nghỉ dưỡng sinh thái ế ẩm, chung cư cao cấp thấp thỏm chờ người mua, các nhà môi giới BĐS có lúc đã phát cuồng….Vậy thì chiêu thức của “ Global City “rất đáng tham khảo. Còn những khu đất trống  trong và ngoài TP – các dự án BĐS đắp chiếu, thời đóng băng bất động  hẳn còn lâu … nên chăng cũng lắp ghép các dãy nhà rẻ tiền, tồn tại có thời hạn cho công nhân, sinh viên , người  nghèo.  Thuê giá rẻ. Từ Hà Nội đến Manila dẫu  phải vượt qua biển xa  nhưng rõ là đã nhìn ra nhiều bài học  gần gũi .

Ghi chú : ảnh tư liệu kiến trúc Manila trích trong cuốn “ a history of architecture and urbanissm in the philippines “ của Gerard Lico

KTS Trần Huy Ánh