Nông thôn mới: Đi tìm một quy hoạch

32

Chẳng khó để người ta bắt gặp những ngôi nhà hình ống thẳng đơ của thành thị và sự “sáng tạo” thêm một cách tự phát trong kiến trúc đang hiện diện ngày càng dày đặc trong không gian nhà ở tại các vùng nông thôn.

Hình ảnh làng quê bình yên hiện lên trong trí nhớ: cây đa, giếng nước và những mái nhà lợp ngói phủ màu rêu phong đang ngày càng trở nên xa vời khi đặt chân đến làng quê Việt Nam trong thế kỉ XXI này.

Bên cạnh việc tập trung quy hoạch đô thị, công tác quy hoạch nông thôn cũng được các cơ quan ban ngành chức năng quan tâm. Tuy nhiên sự quan tâm đó vẫn chưa đúng mức và tính hiệu quả của công tác này trong thực tế mới chỉ là những câu chuyện mới đang, sẽ và sắp… bắt đầu.

Nông thôn Việt Nam trong thời đại toàn cầu hóa nảy sinh hàng loạt vấn đề từ cơ sở hạ tầng, rác thải, môi trường ô nhiễm… và đặc biệt là xu hướng thành thị hóa. Chẳng khó khi thấy sự thay đổi chóng mặt ấy đang diễn ra hàng ngày, hàng giờ ngay tại những ngôi làng cổ như Cự Đà, Đường Lâm. Bà Hải (làng cổ Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội) cho hay: “Những ngôi nhà cao tầng bằng bê tông đang mọc lên ngày càng nhiều. Làng cổ được bảo tồn để phát triển du lịch, tuy nhiên vì nhu cầu cuộc sống, công việc mà những ngôi nhà truyền thống đang dần bị thay đổi bằng những ngôi nhà bê tông xây dựng giống như ở thành phố”.

Những ngôi nhà trong khu vực bảo tồn làng cổ thì còn mong manh giữ được dấu tích xưa, còn thì mạnh ai người đó xây dựng, cơi nới theo ý thích, không có quy hoạch hay hướng dẫn cụ thể. Sẽ không lâu nữa, nhiều ngôi làng phải kêu cứu vì sự bê tông hóa ấy.

Đúng như KTS Hồ Thiệu Trị đã từng lo lắng, sự thay đổi diện mạo và không gian nông thôn nếu không có quy hoạch cụ thể thì chỉ chừng hơn chục năm nữa khó có thể nhận ra diện mạo của nông thôn.

Tuy nhiên, nói đi thì cũng phải nói lại việc quy hoạch nông thôn là bài toán không hề đơn giản. Trước tiên, bản thân vấn đề nội tại của nông thôn cũ là hạ tầng yếu kém, manh mún, lạc hậu, cư dân đông đúc, lối sống thay đổi, quỹ đất ngày càng bị thu hẹp… đã ảnh hưởng sâu sắc và hạn chế sự phát triển thành một nông thôn hiện đại.

Do vậy dù là đô thị hay nông thôn thì giải quyết vấn đề phương thức sản xuất sẽ giải quyết được dạng cư trú. Mỗi vùng cần có sự nghiên cứu kỹ lưỡng để gắn phương thức sản xuất với địa lý cho có được một mô hình tương đối khi tiến hành quy hoạch. Lâu nay, một số người làm quy hoạch nông thôn hay quan tâm tới nông thôn ít nghĩ tới điều đó. Do vậy, quy hoạch nông thôn phải song hành với quy hoạch kinh tế, nghề nghiệp cho người dân tại địa phương.

trang82.jpg

Trong đồ án quy hoạch chung Hà Nội năm 2030, tầm nhìn 2050 cụm từ “vành đai xanh” là một chuyện đáng để bàn. Và đó cũng là công việc nói dễ làm khó bởi ở đây có sự phát triển nông thôn Hà Nội theo mô hình “nông thôn mới” – quy hoạch nông nghiệp đô thị (chủ yếu cung cấp thực phẩm chứ không phải lương thực như trước đây; kỹ thuật cao để canh tác trên diện tích đất nhỏ và đảm nhiệm nhiều chức năng).

Chương trình xây dựng nông thôn mới với những kết quả khả quan ban đầu đã thắp lên niềm hy vọng cho bao người đang trông chờ một quy hoạch tốt được nhân rộng trên nhiều địa phương cả nước để xây dựng nên hình ảnh nông thôn mới vừa đẹp vừa giàu có mà vẫn giữ được bản sắc vốn có của thôn làng Việt Nam.

          TS Phạm Sỹ Liêm – Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị
                                           và phát triển hạ tầng:

Hiện nay quy hoạch nông thôn, chúng ta vẫn đang làm nhưng phải cẩn thận bởi nếu không sẽ phố hóa nông thôn. Bắt đầu từ thời kỳ đổi mới là sự xuất hiện tình trạng nông thôn, nhà ngày càng ra bám mặt đường, kể cả vùng núi xa xôi hẻo lánh.

Có nhiều nguyên nhân cho tình trạng trên nhưng muốn giải quyết vấn đề thì tựu chung lại sản xuất cần gắn với lối sống, định cư và phát triển nông thôn phải đi cùng với phát triển hạ tầng. Đó là vấn đề thực chất không phải ai cũng hiểu biết được đầy đủ.

Tôi cho rằng quy hoạch nông thôn không dựa được vào những nhà quy hoạch chuyên nghiệp mà nên dùng ngay chính trí thức nông thôn để làm quy hoạch cho nông thôn. Và dưới sự giúp đỡ, trang bị kiến thức cùng những chuyên gia quy hoạch, họ – trí thức nông thôn sẽ làm sát thực tế và linh hoạt hơn trên một diện tích quy hoạch lớn như thế.

Chúng ta cũng cần xây dựng môn Quy hoạch nông thôn phù hợp với Việt Nam. Đồng thời, cần xây dựng thể chế, chính sách tốt, có tầm nhìn, hiểu biết sâu sắc thì mới có quy hoạch, phát triển nông thôn mới thật sự bền vững được.

Theo Baoxaydung