Giải thưởng Holcim Awards: Giải Vàng năm 2009 – Hồi sinh một dòng sông

40

Dự án “Giải cứu dòng sông và phát triển khu đô thị” (Fez, Maroc) là một dự án bao gồm nhiều địa điểm, đa chức năng với trọng tâm là hồi sinh một dòng sông. Việc khôi phục dòng sông sẽ mở đầu cho hàng loạt tác động đến khu vực Medina. Các yếu tố quan trọng bao gồm sự phục hồi của kiến trúc thành phố cổ, tiếp thêm sức sống cho các không gian công cộng và các xưởng da truyền thống, cũng như tạo ra những khu đi bộ mới.

Vùng Medina của Fez được xây dựng lên từ năm 789 sau công nguyên, với hai trung tâm tách biệt ở hai bờ sông. Theo thời gian, hai bên bờ sông phát triển và nhập thành một. Trong phần lớn lịch sử, sông Fez giữ vai trò như xương sống của thành phố và là một phần không thế thiếu. Tuy nhiên, qua nhiều thế kỷ, việc dân cư dựa vào con sông để sống và phát triển ngành da đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nước & môi trường sống.

 

Đến những năm 1950, dòng sông đã bị xuống cấp và trở thành con kênh đầy rác thải, với cái tên “Sông Rác” và một nửa phần chảy qua vùng medina đã bị lấp để làm đường cho xe cộ lưu thông. Quá trình xóa sổ con sông Fez được thể hiện rõ vào năm 2004 và kế thúc năm 2007, bất chấp vịêc đã được UNESCO chọn làm di sản thế giới.

Ủy ban tài nguyên Nước và Năng Lượng của thành phố hiện đang triển khai một hệ thống mới nhằm đưa rác thải đến hai trạm xử lý. Chẳng bao lâu nữa, “Sông Rác” sẽ chấm dứt không còn phải chịu những dòng nước ô nhiễm và chỉ sau đợt xử lý rác thải đầu tiên sẽ khôi phục lại tiềm năng của nó như là một tiện ích công cộng.

Nếu được hồi sinh, tác động của dòng sông sẽ hết sức quan trọng đối với cảnh quan đô thị của thành phố Fez. Thực sự, cư dân của medina không chỉ thiếu những không gian mở công cộng mà còn phải chứng kiến sự xuống cấp nhanh chóng của môi trường do mật độ dân số quá cao và hạ tầng công cộng già nua. Nhằm hỗ trợ sáng kiến hiện nay, Ủy ban tài nguyên Nước và Năng Lượng giao cho chúng tôi nhiệm vụ đề xuất một kế hoạch hồi sinh dòng sông, cũng như tạo ra những tác động thay đổi dọc theo hai bờ sông.

Đề xuất của chúng tôi là một quy hoạch chiến lược nhắm vào môi trường sinh thái của con sông, cũng như những vấn đề quan tâm về xã hội và kinh tế của thành phố. Kế hoạch được thực hiện ở hai cấp độ: thành phố và từng địa điểm. Dựa trên sự phân tích tỉ mỉ về bối cảnh đô thị và sinh thái của Fex, ở cấp độ thành phố dự án sẽ là quy hoạch tổng thể với các chỉ tiêu được kiến nghị nhằm cải thiện chất lượng nước của cả vùng.

Ở cấp độ địa điểm, dự án gồm ba tác động được chia thành: giai đoạn mang tính chiến lược nhằm nâng cao chất lượng nước, khôi phục những địa điểm bị ô nhiễm, tạo ra những không gian mở và phát triển những tài nguyên hiện có, phục vụ cho sự phát triển kinh tế. Trong khi khôi phục phần phía bắc của con sông, ba dự án sẽ khai thác lợi thế của những khu vực còn bỏ trống để tái lập mối liên kết với các kiến trúc của thành phố. Khu vực “el-Rcif” đóng vai trò đầu mối giao thông với hệ thống lưu thông bờ sông và cho phép làm sạch dòng nước chảy qua. Khu vực Andalous sẽ có sân chơi đầu tiên dành cho trẻ em tại khu medina, kết hợp với một khu đất ngập nước được thiết kế. Khu vực Chouarra của các xưởng da sẽ có một vườn thực vật và một trung tâm mới dành cho nghề thiết kế và làm da.

 
Hiệu quả tổng thể là tạo ra một dự án nâng tầm con sông thành một hình thức của cơ sở hạ tầng đô thị, có tiềm năng gắn kết hoặc hòa hợp những điểm khác biệt giữa nhu cầu của cư dân thế kỷ 21 và những đòi hỏi cấp thiết mang tính lịch sử, nhằm bảo tồn tính nguyên vẹn của một di sản thế giới do UNESCO bình chọn.