Phát triển hệ thống cảng biển VN: Trông chờ vào QH – (P2) QH phải là “kẻ dẫn đường” khoa học

31

Cũng như những quy hoạch khác, quy hoạch cảng biển cũng đòi hỏi phải mang tính khoa học và đồng bộ. Nếu tính toán không khoa học sẽ gây lãng phí, còn thiếu đồng bộ sẽ làm giảm năng suất, kém hiệu quả. Thế nhưng phải thừa nhận rằng, bấy lâu nay, quy hoạch cảng biển của chúng ta dường như vẫn chưa tròn nhiệm vụ.

Lãng phí lớn vì không tính tới cơ cấu hàng

Trên thực tế, cảng biển ngoài việc phải được xây dựng ở nơi có điều kiện địa lý tốt (gần biển, luồng lạch đủ độ sâu) thì cần phải được tính toán xây dựng theo nguyên tắc có hàng mới xây cảng, quy hoạch phải gắn với cơ cấu hàng hóa qua cảng. Cùng với đó, quy hoạch cảng biển phải chống lại xu thế đầu tư manh mún, dàn trải.

Phó Tổng giám đốc Cảng Hải Phòng Trương Văn Thái khẳng định: Việc đầu tư dàn trải, manh mún nên tuy nhiều cảng nhưng lại không thể tiếp nhận được những lô hàng lớn và tàu cỡ lớn.

Cũng vì nhiều cảng nên tương ứng với số lượng các cảng, các cơ quan quản lý cảng như hải quan, biên phòng, cảng vụ, hoa tiêu, giao nhận, đại lý, kiểm dịch, vận tải… đều phải chia nhỏ, dàn mỏng lực lượng để phục vụ riêng cho từng cảng. Ông Thái cho rằng, để tránh tình trạng này, ngay từ khi làm quy hoạch, cần phải có quy định cụ thể về quy mô tối thiểu đối với một doanh nghiệp cảng biển để tránh việc đầu tư manh mún, gây lãng phí nguồn lực và không phù hợp với xu thế phát triển chung trong hội nhập.

Trên thực tế, thống kê cho thấy, riêng khu vực Hải Phòng đã có tới 30 doanh nghiệp cảng. Riêng tại khu vực miền Trung, nơi có mật độ cảng cao nhất cả nước (trung bình cứ 60km bờ biển lại có một cảng) cũng có tới 17 cảng biển. Lãng phí lớn tới từ đây khi mà các cảng luôn cạnh tranh gay gắt, thậm chí bất bình đẳng, thiếu lành mạnh để giành khách giành hàng.

Phát biểu tại Hội nghị thường niên Hiệp hội cảng biển mới diễn ra tại Hải Phòng, đại diện cảng Đà Nẵng khẳng định mặc dù chiều dài cầu bến của các cảng khu vực miền Trung chiếm tới 30% tổng chiều dài cầu bến của cả hệ thống cảng biển quốc gia nhưng do sản lượng hàng hóa chỉ bằng 15% sản lượng hàng hóa của cả nước nên chuyện thừa công suất là tất yếu.

Ngoài chuyện quy hoạch chưa tốt dẫn đến cảng được đầu tư manh mún, dàn trải thì quy hoạch cảng biển của ta cũng chưa đề cập đến giới hạn phát triển năng lực cảng cho từng mặt hàng chính đối với từng khu vực, căn cứ theo cơ cấu, đặc điểm của nền kinh tế từng khu vực để đảm bảo sự hài hòa tương đối giữa năng lực cảng với nhu cầu của thị trường hàng hoá xuất nhập khẩu. Hiện nay, tại một số khu vực cảng trên toàn quốc đang có tình trạng một số mặt hàng chỉ có thể xếp dỡ ở một số cảng nhất định.

Nhiều cảng mới xây dựng hầu như chỉ tập trung đầu tư để xếp dỡ một số mặt hàng như container, sắt thép… và không bố trí trang thiết bị để làm các mặt hàng như lương thực, thức ăn gia súc rời, thiết bị công trình… Điều này đã dẫn tới tình trạng có thời gian, cảng Hải Phòng và cảng Sài Gòn buộc phải độc quyền xếp dỡ mặt hàng thức ăn gia súc mà lúc cao điểm không được sự hỗ trợ chia sẻ của các cảng bạn do các cảng này không có trang, thiết bị chuyên dùng.

Đồng bộ quy hoạch – không thể coi nhẹ

Hiện nay, tại nhiều khu vực trong cả nước đang có tình trạng năng lực thông qua của cảng biển không đồng bộ với năng lực thông qua của luồng tàu vào cảng và khả năng lưu thông của hệ thống vận tải hậu phương, trong đó chủ yếu là hệ thống đường bộ.

Như tại Hải Phòng, tình trạng độ sâu luồng tàu vào cảng Hải Phòng bị hạn chế đã được biết đến từ nhiều năm nay nhưng do khó khăn về ngân sách bố trí nạo vét duy tu hàng năm nên luồng thường xuyên không đạt độ sâu thiết kế, không đáp ứng được nhu cầu của nhiều khách hàng muốn đưa tàu lớn đến cảng.

Ngoài việc luồng tàu vào cảng không đáp ứng kịp nhu cầu tiếp nhận tàu cỡ lớn thì tình trạng hệ thống giao thông đường sắt, đường thủy đặc biệt là đường bộ kết nối hậu phương của một số khu vực cảng cũng đang bộc lộ sự thiếu đồng bộ. Một số cảng của ta hiện nay chưa có kết nối với đường sắt, đường sông hoặc nếu có thì cũng rất hạn chế.

Điều này dẫn đến việc vận tải đường bộ trở thành phương thức vận chuyển chính vô cùng quan trọng. Tình trạng tắc nghẽn giao thông kết nối cảng, nhất là tại khu vực TP.HCM chính là minh chứng rõ nét nhất cho sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch này.

(còn nữa…)

Thanh Bình- theo giaothongvantai.com.vn