Tượng đài trên đỉnh Đá Chồng

108

Sáng ngày 5-10, lễ khánh thành tượng đài Thánh Gióng trên đỉnh Đá Chồng (Sóc Sơn-Hà Nội) và gắn biển: “Công trình chào mừng Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long” đã diễn ra trang trọng và xúc động. Phát biểu trước hàng ngàn người dân, tăng ni, phật tử và đại diện Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Lãnh đạo TP Hà Nội, các bộ ban ngành, đoàn thể… Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết nhấn mạnh: “Việc xây dựng tượng đài Thánh Gióng trước hết để tỏ lòng thành kính với một vị thánh đã có công với dân với nước và cũng để tỏ lòng biết ơn với tổ tiên, nguồn cội đã có công dựng nước và giữ nước.”

Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết phát biểu tại buổi lễ. ảnh gdtd.vn

Khởi đầu của một dự án

Trong lịch sử dân tộc, Thánh Gióng là một trong bốn vị thánh bất tử ( Tứ bất tử ). Đó là Tản viên Sơn thánh, Thánh Gióng, Chử Đồng Tử và Công chúa Liễu Hạnh. Ông sinh ra ở làng Phù Đổng, là người có công đánh đuổi giặc Ân từ phương Bắc tràn xuống xâm lược nước ta vào đời vua Hùng Vương thứ 6, khi chỉ là cậu bé lên ba. Hàng nghìn năm trôi qua, Thánh Gióng đã trở thành một hình tượng lịch sử cao đẹp, hùng tráng và bất tử, là bài học sâu sắc về lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, kiên cường chống giặc ngoại xâm của dân tộc. Việc xây dựng tượng đài Thánh Gióng không chỉ đáp ứng nhu cầu tình cảm về mặt tâm linh của mọi tầng lớp nhân dân Thủ đô và của cả nước, mà còn có ý nghĩa lớn lao trong việc giáo dục truyền thống cho các thế hệ công dân Việt Nam trong thời đại mới.

Tượng đài Thánh Gióng trên đỉnh Đá Chồng (Sóc Sơn-Hà Nội)

Hướng tới Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, năm 2003, một cuộc thi sáng tác tượng đài Thánh Gióng do TP Hà Nội phát động đã nhận được sự tham gia nhiệt tình của các nhà điêu khắc. Trải qua các vòng tuyển chọn bởi một Hội đồng nghệ thuật gồm các chuyên gia có uy tín trong lĩnh vực nghệ thuật tạo hình, kiến trúc, văn hóa, lịch sử…và triển lãm lấy ý kiến nhân dân, phác thảo tượng đài Thánh Gióng của nhà điêu khắc Nguyễn Kim Xuân đã vượt qua 27 tác phẩm dự thi, được đích thân Chủ tịch UBND TP Hoàng Văn Nghiên phê duyệt. Nhưng để có được hình dáng tượng đài như ngày hôm nay, tác giả đã phải qua 7 lần chỉnh sửa.

Trò chuyện với tôi, Nguyễn Kim Xuân nói: “Khi biết phác thảo tượng đài của mình được anh Nghiên chọn, tôi mừng không ngủ được. Tôi suy nghĩ nhiều về những ý kiến góp ý của Hội đồng nghệ thuật và của Chủ tịch thành phố. Tôi muốn tượng Thánh Gióng đặt trên đỉnh Đá Chồng, đỉnh cao nhất của núi Sóc phải thể hiện được sự uy nghi, hùng tráng nhưng lại giản dị, gần gũi vì Gióng vốn là chú bé nông dân. Thánh Gióng ngồi trên mình ngựa sắt với thân hình để trần, vạm vỡ của chàng trai Phù Đổng, nhưng lại có khuôn mặt trẻ thơ, tay cầm tre đằng ngà làm vũ khí đánh giặc sau khi roi sắt bị gãy. Toàn bộ tượng có thế vươn cao, ngựa sắt hý vang, hai chân trước bốc khỏi mặt đất trong dáng hùng dũng bay lên. Đây là hình ảnh đẹp nhất, bi hùng nhất trong truyền thuyết, là lúc Thánh Gióng cởi bỏ giáp sắt, từ biệt Mẹ, quê hương để bay về trời sau khi đánh tan giặc ngoại xâm cứu nước.”.

Nguyễn Kim Xuân là một điêu khắc gia có bề dày tác phẩm. Ông tốt nghiệp Khoa Điêu khắc của Trường đại học Văn hóa quần chúng năm 1978, và từng là học trò của Nhà điêu khắc nổi tiếng Phạm Gia Giang. Năm 2001, Nguyễn Kim Xuân sáng tác tượng đài lãnh tụ Cay xỏn Phôn vi hẳn cao 3,7m bằng đồng, đặt tại đại sảnh của Bảo tàng Cay xỏn Phôn vi hẳn ở thủ đô Viên Chăn- Lào. Năm 2006, tượng đài Công nhân cao 4,5m bằng đồng (không kể phần bệ đài cao 3m) đặt tại Cảng Hải Phòng do ông sáng tác được xây dựng. Tượng đài Thánh Gióng trên đỉnh Đá Chồng vừa khánh thành đúng ngày Đại lễ là một thành công mới của ông trên con đường lao động nghệ thuật.

Sự kết hợp thành công giữa điêu khắc và kiến trúc

Nhà điêu khắc Nguyễn Kim Xuân tỏ ra rất hài lòng khi được hợp tác với KTS Vũ Bình và kỹ sư Nguyễn Văn Thành (nguyên giám đốc Văn phòng kết cấu của TCty VNCC) một chuyên gia kết cấu vào loại hàng đầu của ngành xây dựng. Theo ông, chính phần quy hoạch tổng thể, thiết kế kiến trúc, cảnh quan của KTS Vũ Bình cũng như thiết kế kết cấu và giải pháp thi công lắp dựng tượng đài nặng 85 tấn của kỹ sư Thành đã góp phần quan trọng làm nên thành công của dự án, đảm bảo được tính nguyên gốc của tác phẩm điêu khắc, làm tôn thêm giá trị nghệ thuật của tượng đài và quần thể khu vực.

Tượng đài Thánh Gióng được đúc bằng đồng, cao 10,8m (không kể bệ tượng 2,4m), dài 14,4m, rộng 7,3m đứng sừng sững, uy nghiêm trên đỉnh núi Đá Chồng cao 297m so với mực nước biển, thuộc khu di tích Đền Sóc tại huyện Sóc Sơn, Hà Nội- nơi gắn liền với sự tích Thánh Gióng. Từ vị trí đặt tượng đài, ta có thể nhìn thấy các đỉnh Vây Rồng, Mũi Cày, Đại Thích, Đá Đen và Đồng Sóc ở bên tả; đỉnh Non Tròn, chùa Non và núi Nhà Bia ở bên hữu, tạo nên thế tả Thanh Long-hữu Bạch Hổ. Các tác giả đã chọn giải pháp hợp lý, tạo hiệu quả nhất về tầm nhìn khi lấy tượng làm “bệ”, “đài” là núi Đá Chồng. Do khu đất xây dựng tượng đài chạy dài theo hướng Nam-Bắc, vuông góc với đền Sóc, nên từ đây nhìn về đỉnh Đá Chồng ta sẽ thấy tượng Thánh Gióng như từ dưới đất bay vút lên, hoành tráng dưới nắng mặt trời. Con đường chính dẫn lên núi hướng vào mặt chính của tượng đài là hướng Nam, hướng mà Thánh Gióng đã bái lạy từ biệt Mẹ, từ biệt quê hương Phù Đổng để về trời.

KTS Vũ Bình chủ trì thiết kế quy hoạch, kiến trúc, cảnh quan là người rất tâm huyết với dự án. Ông tâm sự, ông không phải là người đầu tiên đến với dự án tượng đài Thánh Gióng. Trước ông là KTS Hoàng Ngọc Hoa. Nhưng do nhiều lý do, năm 2006, Hoàng Ngọc Hoa rút khỏi dự án và mời ông tham gia. Vũ Bình cho rằng đó là cơ duyên của ông. Tôi biết KTS Vũ Bình đã lâu, từ khi còn học trong Trường đại học Kiến trúc Hà Nội. Ông là cán bộ được cử đi học và học trên tôi hai khóa. Tôi khóa 12, ông khóa 10. Bây giờ, đã vào tuổi cổ lai hy (Vũ Bình sinh năm 1936), nhưng ông vẫn rất say mê sáng tác. Ông là người điềm đạm, chu đáo và cẩn trọng trong công việc. Các công trình do ông thiết kế thường có kiến trúc giản dị, trong sáng không cầu kỳ rối rắm, nhưng lại khúc triết trong ngôn ngữ biểu đạt và mạch lạc trong dây chuyền công năng, như Khách sạn Công đoàn trên phố Trần Quốc Toản, phía sau Cung Văn hóa hữu nghị ở Hà Nội.

Khi nhận lời thay Hoàng Ngọc Hoa tham gia vào dự án này, KTS Vũ Bình đã nghiên cứu rất kỹ cảnh quan địa hình khu vực đặt tượng để có giải pháp tốt nhất. Do tượng nằm trong tổng thể khu di tích đền Sóc, nên nhu cầu chiêm bái, hành lễ của nhân dân là rất lớn. Từ quốc lộ 3A lên đến chân núi Đá Chồng dài hơn 4km, đường uốn lượn quanh co, lại có độ chênh lớn (từ cốt 90m lên cốt 297m). Vì thế, dọc đường sẽ có những chòi nghỉ nhỏ để du khách dừng chân. Nhà Phương đình, một công trình kiến trúc theo phong cách truyền thống, với mái chồng diêm hình bát giác lợp ngói đỏ nằm trong khuôn viên rộng 550m2 trên ngọn Non Tròn đối diện với tượng đài, là điểm dừng thú vị và hấp dẫn.

Từ đây du khách có thể phóng tầm mắt ngắm nhìn cảnh quan chung quanh khu vực di tích và chiêm ngưỡng tượng đài Thánh Gióng sừng sững uy nghiêm trên đỉnh Đá Chồng đối diện. Từ nhà Phương đình đi xuống qua cầu Mây là đường bậc thang dài hơn 80m với từng đoạn 5 hay 9 bậc lát đá tảng dẫn lên sân hành lễ trước tượng đài. Sân có hình elip, rộng 1360m2 được chia thành 3 cấp, cấp thứ 3 cao nhất là nơi đặt tượng. Chung quanh sân có lan can và mặt sân lát đá tự nhiên kích thước lớn. Sau khi hành lễ và chiêm bái tượng, du khách sẽ xuống núi bằng con đường phía sau tượng đài, qua di tích Thánh Gióng cởi bỏ giáp sắt để đến quốc lộ 3A, kết thúc một chuyến du lịch, hành lễ đầy ấn tượng và giàu cảm xúc.

Có thể nói rằng, KTS Vũ Bình đã rất thành công trong quy hoạch toàn thể khu di tích tượng đài Thánh Gióng. Ông trân trọng cảnh quan thiên nhiên sẵn có bằng việc bố cục có chủ đích và cẩn trọng từng kiến trúc nhỏ như nhà Phương đình, các chòi nghỉ dọc đường lên xuống hài hòa, lẩn khuất dưới những vòm cây lá tràm xanh mướt. Ông chú ý từ kiểu dáng mỗi cây đèn chiếu sáng dọc đường đi, chung quanh sân hành lễ mang nét giản dị và cổ kính… đến vị trí đặt nhà vệ sinh kín đáo nhưng thuận tiện cho du khách, hệ thống thu gom nước mưa để tái sử dụng. Tượng đài đã được khánh thành, nhưng KTS Vũ Bình vẫn còn băn khoăn trăn trở, vì nhiều hạng mục thiết kế của ông trong dự án vẫn đang thi công dở dang, hay làm chưa đúng, như chưa ốp đá hoa cương toàn bộ phần bệ tượng, trồng cây hai bên lan can đường dẫn đến sân hành lễ, làm lại đoạn đường dẫn từ nhà Phương đình lên sân hành lễ hiện đang bị cắt ngang bởi giao thông cơ giới.v.v…

Quá trình hoàn thiện tác phẩm

Thay lời kết

Khi tôi khép lại bài viết này thì Vũ Bình và Nguyễn Văn Thành đã có mặt tại Gia Lai để kiểm tra việc chuẩn bị thi công tượng đài “Bác Hồ với các dân tộc Tây Nguyên”, một quần thể công viên tượng đài, quảng trường rộng tới 16 ha, mà KTS Vũ Bình là tác giả thiết kế quy hoạch kiến trúc, kỹ sư Thành đảm nhiệm phần kết cấu công trình. Bằng tài năng và kinh nghiệm qua nhiều công trình xây dựng lớn của đất nước, hai ông và Cty Cổ phần Kiến trúc- Đô thị Việt Nam (Hội KTS Việt Nam) đã tạo được sự tin cậy với nhiều nhà đầu tư. Dự án Tượng đài Thánh Gióng trên đỉnh Đá Chồng là một thành công không chỉ về mặt nghệ thuật Kiến trúc-Điêu khắc, mà với các ông, nó còn mang ý nghĩa tâm linh đặc biệt mà trong cuộc đời làm nghề không phải kiến trúc sư nào cũng may mắn có được.

Tôi còn nhớ doanh nhân Nguyễn Thị Thoa, Tổng Giám đốc Cty Cổ phần đầu tư AS- người cung tiến toàn bộ số đồng và công đúc tượng đài- đã bày tỏ tình cảm của mình tại buổi lễ khánh thành: “Công trình tượng đài Thánh Gióng sẽ góp phần mang lại sự linh thiêng cho toàn dân tộc. Tượng đài của Ngài sẽ Tụ tâm-Tụ đức-Tụ khí-Tụ phúc, tạo nên một tinh thần đại đoàn kết dân tộc vững chãi như minh chứng cho truyền thống hào hùng của dân tộc Việt Nam”.

Hôm ấy, ngước nhìn tượng đài Thánh Gióng từ đất Mẹ vút bay lên trời xanh, rực rỡ trong cái nắng vàng như mật của ngày thu tháng mười lịch sử, tôi đã thực sự xúc động và cũng tin như thế./.

 

KTS Phạm Thanh Tùng – Hội KTS Việt Nam
 

2 BÌNH LUẬN

  1. theo như quy ước tượng đài nhân vật lịch sử cưỡi ngựa thì nếu ngựa đặt 4 chân trên đất tức là nhân vật lịch sử ấy chết vì tuổi già( hoặc các nguyên nhân tự nhiên). Ngựa đặt 3 chân trên đất và một chân nhấc lên tức là nhân vật lịch sử đó bị thương trong cuộc chiến và chết sau đó. chỉ đặt 2 chân trên đất và giơ 2 chân lên như tượng thánh gióng đây tức là thánh gióng hy sinh ngay trong trận chiến.

  2. Đó là chuyện của người ta, mình chả có quy ước với ai như thế cả. Mình phải chơi theo kiểu của mình, luật của mình, phù hợp với tình hình của mình chứ.
    Thánh Gióng có cưỡi con ngựa què hay giờ cả “4 chân” lên (he he) thì người ta vẫn nhận ra đấy là Thánh Gióng đang bay về trời sau khi đánh bại giặc xâm lăng.
    Ở VN là thế bạn ạ.