Bộ KH-ĐT: Đừng cố tình hiểu nhầm tiêu chí giá rẻ của đấu thầu

41

Quy định về đấu thầu của Việt Nam chưa bao giờ đưa tiêu chí “giá rẻ” để lựa chọn nhà thầu và giá cả chỉ được xem xét khi chất lượng (hàng hoá, công trình, dịch vụ) đã đáp ứng yêu cầu – Bộ KH-ĐT lên tiếng về câu chuyện Trung Quốc trúng thầu do giá rẻ.

LTS: Sau loạt bài “Vén bức màn bí mật về câu chuyện Trung Quốc trúng thầu” (từ 31/7-5/9), Diễn đàn kinh tế VNR500, Báo VietNamNet đã nhận được công văn phản hồi của Bộ KH-ĐT về vấn đề này.

Theo đó, về những lỗ hổng trong cơ chế đấu thầu mà các báo phản ánh, Thủ tướng đã yêu cầu Bộ KH-ĐT phải làm rõ các vấn đề về lựa chọn tổng thầu và thực hiện gói thấu, tổng hợp và báo cáo Tổng Bí thư, Thủ tướng. Chỉ đạo này được thể hiện tại văn bản 5872 của Văn phòng Chính ngày 19/8, gửi Bộ KH-ĐT,

Tại báo cáo sơ bộ ngày 10/9, bộ KH-ĐT đã trình Tổng Bí thư, Thủ tướng các giải pháp để thực hiện tốt hơn công tác đấu thầu, đặc biệt là gói thầu EPC, trong đó, có giải pháp “đăng tải loạt bài về EPC trên báo chí để giúp công chúng có cái nhìn đa chiều về vấn đề chuyên môn sâu này”.

Ngoài VNR500, loạt bài phản biện này của Bộ KH-ĐT đồng thời gửi 6 tờ báo khác. Mời bạn đọc tham khảo bài đầu tiên phân tích về khâu nào quyết định đến chất lượng của cuộc thầu, đâu là điểm cần “soi” khi nghiên cứu hiện tượng tiêu chí trúng thầu do giá rẻ.

———————-

Ở Việt Nam, sau khi kế hoạch đấu thầu được người có thẩm quyền phê duyệt thì trình tự thực hiện đấu thầu đối với một gói gồm 7 bước: (1) chuẩn bị đấu thầu; (2) tổ chức đấu thầu; (3) đánh giá hồ sơ dự thầu (HSDT); (4) thẩm định và phê duyệt kết quả đấu thầu; (5) thông báo kết quả đấu thầu; (6) hoàn thiện hợp đồng; và (7) ký kết hợp đồng.

Tại khâu kế hoạch đấu thầu này, việc phân chia gói thầu được tiến hành theo trình tự thời gian, tính chất kỹ thuật và quy mô giá trị.

Theo đó, đối với toàn bộ các công việc thuộc một dự án đòi hỏi tính đồng bộ cao, chất lượng phải được yêu cầu quản lý tốt, giảm rủi ro khi thực hiện và sự gắn kết chặt chẽ từ khâu thiết kế đến công nghệ chế tạo máy móc, vật tư, thiết bị rồi tới khâu lắp đặt và vận hành cũng như quá trình bảo hành, bảo trì đều do một nhà thầu đảm nhận hoặc chịu trách nhiệm thì được gọi là gói thầu EPC.

Tiêu chí giá rẻ trong qui định đấu thầu bị hiểu nhầm? (ảnh: LHM)

Như vậy, đối với việc xây dựng các nhà máy công nghiệp (điện, than, dầu khí, xi măng, hoá chất, luyện kim, cấp nước, xử lý rác thải…) và các công trình về công nghệ thông tin (IT) quy mô lớn thì theo tập quán và thông lệ chung thường được thực hiện theo hình thức gói thầu EPC.

Đối với một gói thầu cụ thể, đặc biệt là gói thầu EPC thì 2 bước trong trình tự thực hiện đấu thầu được coi là quan trọng nhất, ảnh hưởng đến sự thành bại của gói thầu đó là Bước 1- Chuẩn bị đấu thầu và Bước 3- Đánh giá hồ sơ đấu thầu.

Ở bước chuẩn bị đấu thầu, chủ đầu tư có trách nhiệm như sau: Lập Hồ sơ mời thầu, Sơ tuyển nhà thầu (nếu cần), Mời thầu.

Đối với các gói thầu EPC thường có tính chất kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi nhà thầu phải có năng lực tốt, kinh nghiệm sâu rộng thì mới bảo đảm quá trình thực hiện thành công gói thầu nên thường được tiến hành sơ tuyển nhà thầu (lựa chọn danh sách nhà thầu tham gia đấu thầu).

Việc lập hồ sơ mời sơ tuyển, bao gồm các mức yêu cầu về năng lực (kỹ thuật, tài chính), kinh nghiệm (thực hiện các hợp đồng tương tự, số năm hoạt động trong lĩnh vực đang mời thầu…) là hoàn toàn thuộc trách nhiệm của chủ đầu tư.

Bên cạnh công tác sơ tuyển (nếu có) thì một việc hết sức quan trọng của bước Chuẩn bị đấu thầu đó là lập hồ sơ mời thầu. Do việc lập hồ sơ, đặc biệt là đối với các gói thầu EPC, đòi hỏi sự am hiểu thực sự, chuyên môn sâu cả về quy định đấu thầu và lĩnh vực chuyên ngành của gói thầu nên theo quy định nếu chủ đầu tư đủ năng lực thì tự lập hồ sơ mời thầu, nếu không đủ năng lực có thể thuê tư vấn.

Có thể nói rằng hồ sơ mời thầu là “linh hồn” của một cuộc đấu thầu, trong đó “tiêu chuẩn đánh giá thuộc hồ sơ mời thầu có vai trò hết sức quan trọng.

Việc thành hay bại, nhanh hay chậm, tốt đẹp hay không tốt đẹp của một cuộc thầu phụ thuộc vào tính khoa học, rõ ràng và đầy đủ của tiêu chuẩn đánh giá.

Bước 3 là đánh giá trình tự xét thầu. Tại bước này, Tổ chuyên gia (được thành lập theo quyết định của chủ đầu tư hoặc do tư vấn đấu thầu được chủ đầu tư thuê) tiến hành đánh giá các hồ sơ đấu thầu theo 4 trình tự.

Thứ nhất là đánh giá sơ bộ kiểm tra tính hợp lệ, sự đầy đủ của hồ sơ đấu thầu và loại bỏ các hồ sơ vi phạm các điều kiện tiên quyết nêu trong hồ sơ mời thầu.

Thứ hai là đánh giá về năng lực, kinh nghiệm (trong trường hợp gói thầu không thực hiện sơ tuyển). Việc sơ tuyển hay việc đánh giá về năng lực, kinh nghiệm tại bước này với mục đích chính là nhằm xác định được nhà thầu có đầy đủ năng lực (kỹ thuật, công nghệ, máy móc thiết bị, cơ sở vật chất nhà xưởng, nhân sự và tài chính…) và kinh nghiệm (đã từng làm thành công một việc có tính chất, quy mô tương tự) để bảo đảm tăng tính khả thi cho việc thực hiện gói thầu đang được mời thầu.

Các nhà thầu được đánh giá là đáp ứng yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm mới được xem xét đánh giá ở bước tiếp theo là về mặt kỹ thuật.

Thứ ba là đánh giá về mặt kỹ thuật: Tổ chuyên gia có trách nhiệm đánh giá mức độ đáp ứng yêu cầu về mặt kỹ thuật đối với từng nội dung của gói thầu EPC. Theo đó, từng nội dung phải được đánh giá đạt hoặc vượt mức yêu cầu tối thiểu (và điểm trung bình của các phần phải đạt hoặc vượt mức tối thiểu chung thì mới được coi là đạt yêu cầu về mặt kỹ thuật).

Thứ tư là đánh giá về tài chính – thương mại và xác định giá đánh giá. Các nhà thầu vượt qua bước đánh giá về mặt kỹ thuật thì mới được chuyển sang bước đánh giá về tài chính- thương mại và xác định giá đánh giá (trong đó, giá dự thầu của nhà thầu là một trong nhiều nội dung được đánh giá tại bước này).

Quy trình đánh giá như trên là tương đối cụ thể theo thông lệ chung và từng bước công việc được pháp luật về đấu thầu của Việt Nam quy định rõ ràng song một số người lại nhầm lẫn hoặc giả không hiểu biết nên dẫn tới quy cho “sơ tuyển” và đánh giá về mặt “kỹ thuật” đều là một.

Điều này thật đáng tiếc thay khi một vấn đề cụ thể, chuyên môn sâu đòi hỏi những người bàn về nó phải có am hiểu cần thiết thì thực tế nhiều trường hợp lại không như mong muốn, nhưng vẫn được gọi là “chuyên gia về đấu thầu”.

Như vậy, có thể tóm lại rằng với quy trình xét thầu này thì việc đầu tiên là phải qua vòng xem xét về “hình thức bài vở” sau đó đến “nội dung bài thi”. Nếu ai đó cho rằng một nhà thầu chỉ mới thành lập có thể thuê người khác làm bài thì có hay chăng cũng chỉ được đẹp về “hình thức bài vở” còn không thể qua mặt được Tổ chuyên gia, Bên mời thầu (những người có hiểu biết và có năng lực, kinh nghiệm tổ chức đấu thầu) về “nội dung bài thi”.

Trong việc xem xét nội dung bài thi trong đấu thầu thì bao giờ cũng phải tìm được nhà thầu (như thí sinh dự thi) có khả năng làm được việc và đã từng làm một việc tương tự rồi mới được xem xét đến mặt kỹ thuật.

Khi mặt kỹ thuật đã được đánh giá là đáp ứng yêu cầu, nghĩa là hàng hoá, công trình, dịch vụ đáp ứng được yêu cầu về chất lượng thì mới được chuyển sang xem xét về mặt tài chính- thương mại và xác định giá đánh giá (trong đó có giá dự thầu).

Điều này khẳng định rằng, quy định về đấu thầu của Việt Nam chưa bao giờ đưa tiêu chí “giá rẻ” để lựa chọn nhà thầu và giá cả chỉ được xem xét khi chất lượng (hàng hoá, công trình, dịch vụ) đã đáp ứng yêu cầu.

Tuy nhiên, điều đáng tiếc là một số cá nhân (có thể do hiểu biết hạn chế hoặc cố tình lờ vấn đề đi vì mục đích nào đó) khi đề cập đến đấu thầu lại khẳng định “quy định về đấu thầu của Việt Nam thực chất là đấu giá” thì thực sự là không chuẩn xác. Không hiểu những người đó đã từng tham gia lập hồ sơ mời thầu, đã từng chấm thầu một gói thầu nào chưa mà dám khẳng định như vậy!?

Cuối cùng khi xem xét để đề nghị một nhà thầu trúng thầu Luật đấu thầu quy định phải căn cứ vào các tiêu chí như: có hồ sơ đấu thầu hợp lệ, năng lực, kinh nghiệm đáp ứng yêu cầu; kỹ thuật đáp ứng yêu cầu; có giá đánh giá thấp nhất; và giá đề nghị trúng thầu (là giá dự thầu đã được Tổ chuyên gia sửa lỗi (nếu có) và hiệu chỉnh các sai lệch (nếu có) để đưa về cùng một mặt bằng phạm vi công việc phải thực hiện) không vượt giá gói thầu hoặc dự toán được duyệt.

Toàn bộ các công việc nêu trên và các bước trong quy trình đấu thầu đều thuộc thẩm quyền của chủ đầu tư như việc lựa chọn ai (tổ chức, cá nhân) làm bên mời thầu, thành lập Tổ chuyên gia đấu thầu rồi đến quyết định tổ chức, đơn vị chịu trách nhiệm thẩm định cho mình trước khi chủ đầu tư phê duyệt kết quả đấu thầu.

Và cuối cùng chủ đầu tư cũng là người chịu trách nhiệm ký kết hợp đồng và giám sát việc thực hiện hợp đồng của nhà thầu. Như vậy, việc lựa chọn nhà thầu từ đâu, như thế nào và việc thành- bại, nhanh- chậm, hiệu quả- kém hiệu quả của việc thực hiện gói thầu phần lớn là trách nhiệm của chủ đầu tư.

Theo đó, nói như TS.Nguyễn Quang A trên Diễn đàn VNR500 ngày 01/9/2010 thì “nếu chủ đầu tư ngớ ngẩn để nhà thầu “giăng bẫy”, thì chắc chắn việc bổ nhiệm cán bộ có vấn đề, hay trình độ họ kém thì là lỗi của ông chủ của chủ đầu tư. Có thể sa thải người, cất nhắc người hay phải đào tạo lại họ. Còn nếu chủ đầu tư “đi đêm” với nhà thầu để tự giăng bẫy thì vô phương, chỉ có cách dẹp ông “chủ đầu tư” ấy đi thôi”.

 

Đón đọc: >> Bài 2: Nhà thầu Trung Quốc làm kém, phải trách chủ đầu tư trước

 

Nguyễn Đăng Trương – Bộ KH-ĐT