Quy hoạch Hà Nội: Khi bệnh hình thức và sốt ruột lên ngôi

44

Người Việt từ trong tiềm thức hầu như ai cũng mong muốn thực hiện “Giấc mơ Thánh Gióng”, muốn làm thần đồng trong nhiều lĩnh vực, muốn thành công ngay lập tức và càng to, càng hào nhoáng càng tốt. Quy hoạch Hà Nội là một ví dụ điển hình cho những sai lầm ấy.

Báo Tuần Tin tức (Thông tấn xã Việt Nam) đăng ngày 10/9/2010 có bài viết “Trục Hồ Tây – Ba Vì không có cơ sở để tồn tại” nêu thông tin về việc quy hoạch vẫn dành khu đất dự trữ tại Ba Vì, xây dựng cơ quan Chính phủ sau năm 2050. Trước những thông tin này, Thủ tướng đã có văn bản 6504/VPCP-KTN yêu cầu Bộ Xây dựng báo cáo rõ về việc trên. Bộ Xây dựng đã có văn bản 1782/BXD-PTĐT gửi Thủ tướng giải trình cụ thể.

Theo Bộ Xây dựng, những phản hồi của dư luận về việc Bộ Xây dựng có chủ trương dành khu đất dự trữ ở Ba Vì để xây dựng cơ quan của Chính phủ sau này có liên quan đến văn bản đóng góp ý kiến của Hội Kiến trúc sư Việt Nam (do Văn phòng Trung ương gửi). Bộ Xây dựng cho biết, đây là hồ sơ cũ, được lập trong giai đoạn rà soát trình Hội đồng Thẩm định, do đó vẫn còn ý tưởng “dành khu đất dự trữ tại Ba Vì, xây dựng các cơ quan Chính phủ sau năm 2050”.

Câu hỏi đặt ra là, tại sao Bộ Xây dựng nộp hồ sơ (cũ hoặc cẩu thả) cho Văn phòng trung ương Đảng và Thành phố Hà Nội sau đó lại có ý kiến là các bên phát biểu trên hồ sơ cũ?

Phải chăng đây là cách làm nhằm vô hiệu hóa các ý kiến góp ý?

Phải chăng cũng giống như việc xin ý kiến Quốc hội, ý kiến Trung ương Đảng “cũng chỉ để tham khảo”, chiếu lệ?

Phải chăng đây là một hình ảnh điển hình về cách làm việc tùy tiện, cẩu thả, không tôn trọng các bên có liên quan (hay là coi thường kỷ cương)?

Chúng tôi dành các câu hỏi trên cho công luận và các nhà chức trách trả lời.

—————————————-

Khi bệnh hình thức và sốt ruột lên ngôi

Trở lại với nội dung chính: bàn về mục tiêu trong quy hoạch, khác với “tầm nhìn”“lương tri” mục tiêu là một khái niệm cụ thể. Mục tiêu chỉ có thể hiển thị với sự quảng đại của tầm nhìn (vô hạn định), rọi chiếu bởi ánh sáng (huệ quang) của lương tri, giới hạn của kế hoạch có hạn định (tiêu điểm – focus) và điểm xuất phát của lương tâm (tâm thế – cái chi phối cảm xúc phát hiện mục tiêu). Nói thế để thấy mục tiêu được xác định trúng không phải dễ dàng.

Phải có lương tâm để bắt đầu biết vui cái vui của thiên hạ, buồn nỗi buồn của thiên hạ, khi có ánh sáng lương tri rọi chiếu mới nhìn thấy cái thiên hạ cần, cái tổ quốc cần chứ không phải cái mình muốn. Đó là mục tiêu của quốc gia, dân tộc giao cho những người có trọng trách. Nói thế để thấy tìm được mục tiêu dài hạn cho một quốc gia, thành phố không đơn giản.

Chúng ta đều biết, với Nhật Bản, để có một vị thế một cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới như ngày nay đã phải kinh qua nhiều thăng trầm. Bắt đầu bằng thời Minh Trị Duy tân, người Nhật đã nhìn ra công thức đổi mới: tìm cách chia tay với một số tư tưởng Nho giáo (với bệnh hình thức, giáo điều, chuộng bằng cấp, hám hư danh, khinh thương gia, thèm khát cường quyền, thích thành công nhanh chóng) nêu cao tinh thần dân chủ, trượng phu Thần đạo cùng tinh thần tự tôn dân tộc. Với tư tưởng cách tân, thay đổi thế giới quan trong phong cách sống của xã hội Người Nhật = Thực tế Mỹ + Kỷ luật Đức. Sự thần kỳ Nhật Bản bắt đầu từ đó.

Barcelona, thành phố của các thiên tài Pablo Picasso, Salvador Dali, Joan Miro, Antoni Gaudí. Điển hình cho tính nhất quán và thực tiễn trong theo đuổi mục tiêu dài hạn của thành phố là nhà thờ La Sagrada Familia của tác giả Antoni Gaudí (1852 – 1926), tác giả mất đến nay đã khoảng 74 năm, nhà thờ vẫn đang tiếp tục vừa xây dựng, vừa đón khách tham quan, lấy tiền xây dựng tiếp, dự kiến 40 ~ 50 năm nữa mới xong. Tinh thần tác phẩm vẫn duy trì như tác giả đang sống, trở thành niềm tự hào của thành phố.

Điều này cho thấy, muốn thực hiện thành công một mục tiêu nào dù lớn hay nhỏ cũng phải được chuẩn bị rất công phu từ tư tưởng, lực lượng cho tới hành động; và thành công không đến một sớm, một chiều.

Lựa chọn mục tiêu đúng đắn, ổn định và nhất quán theo đuổi thực hiện đến cùng , đó là phẩm chất và đẳng cấp của một thành phố, một quốc gia, một dân tộc.

Sẽ là xấu hổ cho một người, một dân tộc khi không có mục tiêu lớn để theo đuổi. Sẽ là đáng thương cho một người, một dân tộc khi thay đổi liên tục các mục tiêu; Sẽ là thảm họa cho một người, một dân tộc khi theo đuổi những mục tiêu, tham vọng (bắt chước, sai lệch) không phù hợp năng lực thực tế. Bởi, khi vai trò, vị trí, tham vọng của một người vượt quá khả năng, đó là bi kịch cho chính anh ta và xã hội.

Thế nhưng, với người Việt thì từ trong tiềm thức, mỗi chúng ta, hầu như ai cũng mong muốn thực hiện “Giấc mơ Thánh Gióng”, muốn làm thần đồng trong nhiều lĩnh vực; muốn thành công ngay lập tức và càng to, càng hào nhoáng càng tốt.

Sử dụng người cũng rất dễ cuốn theo theo quan điểm này. Khi cấp trên mắc bệnh Sốt ruột và Hình thức sẽ dẫn đến những người thực thi sẽ ngụy tạo, hình thành nguy cơ trong xã hội chúng ta, nhất là trong công việc chuẩn bị cho quyết sách.

Trong khi công thức của thế giới là “Chuẩn bị kỹ lưỡng (nghiên cứu trù liệu từ xa, xác định được trúng mục tiêu cơ bản, cốt lõi, chuẩn bị giải pháp thực hiện thấu đáo), thực hiện nhanh chóng”; nhất quán, kiên định theo đuổi mục tiêu. Còn chúng ta thì “Chuẩn bị quyết liệt (vội vã, cẩu thả, xác định sai lệch về mục tiêu hoặc lựa chọn mục tiêu không cốt lõi, chuẩn bị giải pháp thực hiện không thấu đáo), thực hiện đến đâu hay đến đó; nếu cần sẽ thay đổi mục tiêu «cho phù hợp với tình hình mới”.

Và, xã hội đã, đang và sẽ phải trả giá cho những sai lệch mục tiêu, những tham vọng cuồng vĩ bất thành – Hệ quả của lối tư duy “đi tắt đón đầu”, phối hợp cùng dịch Bệnh Hình thức và Bệnh Sốt ruột đang lan tràn chưa có cách gì cản nổi.

“Cho nên:

Lưu Cung tham công nên thất bại;

Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong”

(Trích Bình Ngô đại cáo Nguyễn Trãi soạn, Ngô Tất Tố dịch)

Với mục tiêu sai lệch và hình thức, Quy hoạch Hà Nội là một ví dụ điển hình cho những sai lầm nói trên.

Từ nhận dạng mục tiêu quy hoạch thủ đô

Về thể dạng của mục tiêu: Mục tiêu của thành phố cũng giống như mục tiêu của một người về thể dạng. Có mục tiêu to nhưng gần, ngắn hạn, sờ nắm được như cơm ăn áo mặc hàng ngày, có mục tiêu nhỏ nhưng có chiều sâu, nhìn thấy được nhưng không bao giờ tới được (hoặc phải rất lâu) như sao Bắc Đẩu luôn dẫn đường cho chúng ta đi.

Có mục tiêu cốt lõi, trọng tâm, phải nhận biết bằng tri giác, cũng có những mục tiêu hình thức hay thiên lệch vì không phải bản chất của vấn đề.

Có mục tiêu thấy được, đạt được nhưng không tồn tại mãi mãi, nắm được rồi lại tuột khỏi tay như công bằng xã hội; Đây là một mục tiêu đòi hỏi quá trình phấn đấu liên tục, của không chỉ một người, những mục tiêu như vậy còn có một tên khác là Lý tưởng.

Mục tiêu lý tưởng của thành phố phải là gì? Thành phố phải tạo ra một môi trường, tiện nghi sống, làm việc, nghỉ ngơi tối ưu (tốt nhất có thể được, vì mỗi thành phố đều có xuất phát điểm và đặc thù khác nhau); mang lại niềm tự hào cho cư dân địa phương; Thành phố phải gắn kết được cộng đồng trong quan hệ tương liên, bền vững, sống động với các thành phố, các vùng nông thôn, nông nghiệp và cảnh quan xung quanh.

Vậy, mục tiêu lý tưởng của quy hoạch thành phố là gì? Như chúng tôi đã nêu trong bài Quy hoạch Hà Nội: Chín chắn hay Xốc nổi, một cách giản lược, của quy hoạch thành phố là phải cân bằng cùng lúc các mục tiêu:

1) Chính trị, chính sách; 2) Kinh tế; 3) Môi trường; 4) Xã hội; 5) Kỹ thuật; Sự cân bằng giữa các mục tiêu này làm cơ sở cho tính khả thi và phát triển bền vững.

Mục tiêu lý tưởng của quy hoạch thành phố thủ đô là gì? Quy hoạch thủ đô của một quốc gia, ngoài việc đáp ứng yêu cầu nêu trên còn phải đạt được các mục tiêu sau: 1) Khẳng định vị thế hiến định trong vai trò trung tâm đầu não của quốc gia. 2) Tạo hấp lực, khả năng quy tụ nhân tâm, nhân lực hàng đầu trong phạm vi quốc gia và quốc tế. 3) Ổn định cấu trúc, giới hạn không gian, nâng cao năng lực dung nạp của đô thị. 4) Bảo tồn, làm tăng giá trị các nguồn tài nguyên thiên nhiên, xã hội, di sản văn hóa, lịch sử. 5) Củng cố và thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đến mục tiêu thực trong Quy hoạch Hà Nội

Với đề xuất các tiêu chí “xanh, văn hiến, văn minh, hiện đại” coi đó là tầm nhìn và mục tiêu của Quy hoạch Hà Nội, cũng giống như ý kiến của Hội Kiến trúc sư Việt Nam, chúng tôi cho rằng đây là những mỹ tự, lạc đề và không cơ bản. Đưa ra những khái niệm này thật khó, vì rất trừu tượng, không cụ thể vì chỉ mang ý nghĩa là tính chất của một cái gì đó, đến tra nghĩa trong tự điển còn khó.

Những nội dung kể trên chỉ là những thuộc tính của đô thị, không phải chủ thể (tức mục tiêu).

Như nhiều ý kiến đã phân tích, khi nâng thuộc tính (hình thức) trở thành mục tiêu sẽ gây ra những hệ quả tệ hại trong quá trình thực hiện.

Quy hoạch Hà Nội sai lầm xuất phát từ các lý do mục tiêu. Cụ thể:

Một là, cách trình bày mục tiêu lủng củng, trùng lặp, mang tính hô hào khẩu hiệu, không phân biệt được khái niệm tầm nhìn, giải pháp, mong muốn, nhiệm vụ; hay chỉ là những thuộc tính không cốt lõi, trống rỗng về nội dung; Xin đơn cử:

Kết quả như nhiều ý kiến phản biện đã phân tích, khi đưa các vấn đề hình thức trở thành mục tiêu sẽ gây ra những hệ quả tệ hại trong quá trình thực hiện.

Các sai lầm bị chi phối vì các lý do sau đây:

Một là: Trình bày lủng củng, trùng lặp, mang tính hô hào khẩu hiệu, không phân biệt được khái niệm tầm nhìn, giải pháp, mong muốn, nhiệm vụ, mục tiêu hay chỉ là những thuộc tính không cốt lõi, trống rỗng về nội dung.

Xin đơn cử: Trong phần Mục tiêu quy hoạch được phân chia làm ba nội dung: Tầm nhìn, Tương lai mong muốn xây dựng và phát triển Hà Nội trở thành, Mục tiêu chính của quy hoạch. (Nguồn: http://hanoi.org.vn/planning/archives/category/content)

Về tầm nhìn: Xây dựng và Phát triển Thủ đô Hà Nội trở thành Thành phố Xanh – Văn hiến – Văn Minh – Hiện đại, trên nền tảng phát triển bền vững, (đây là thuộc tính đương nhiên của tất cả các thành phố, không phải mục tiêu, càng không phải tầm nhìn cho thủ đô) Hà Nội trong tương lai sẽ phát triển năng động và hiệu quả (chỉ là giải pháp quản lý, hoạt động), là biểu tượng cho cả nước, đóng vai trò trung tâm hành chính- chính trị Quốc gia, trung tâm lớn của Quốc gia về văn hoá – khoa học – giáo dục – kinh tế, một trung tâm du lịch và giao dịch Quốc tế có tầm khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (tính chất). Thủ đô Hà Nội sẽ là nơi có môi trường sống tốt nhất, sinh hoạt giải trí với chất lượng cao và có cơ hội đầu tư thuận lợi (tính chất phổ thông, mục tiêu ngắn hạn).

Vậy tầm nhìn cho thủ đô phải xác định và viết ra như thế nào?

Chúng ta có mẫu mực về cách tư duy, làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi viết Tuyên ngôn độc lập trong phần mở đầu đã trích dẫn “Tuyên ngôn độc lập năm 1776” của nước Mỹ và “Bản tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền” của cách mạng Pháp năm 1791. Việc kế thừa đã làm tăng giá trị của tác phẩm, tăng hiệu lực của tuyên ngôn.

Với thủ đô Hà Nội, nếu xác định tầm nhìn, không có gì sâu sắc và khúc triết hơn lời văn trong “Chiếu dời đô” của Lý Thái Tổ: “Đó là nơi thắng địa (có địa chính trị, địa kinh tế, địa tự nhiên, địa lịch sử, địa xã hội thuận lợi) thực là chỗ tụ hội quan yếu của bốn phương (quy tụ nhân tâm, nhân tài quốc gia, quốc tế) đúng là nơi thượng đô kinh sư mãi muôn đời” (phát triển bền vững, là thủ đô vĩnh viễn).

Đây là tầm nhìn có tính nhân loại mà tất cả các thủ đô trên thế giới đều hướng đến (khi viết những dòng này, chúng tôi phải khấu đầu xin tiền nhân thứ lỗi khi đem so sánh cái tầm thường của hậu sinh với sự cao cả của các anh linh dân tộc).

Về tương lai mong muốn xây dựng và phát triển Hà Nội trở thành: Thực ra, những mong muốn (ý chí, tâm nguyện, trí nguyện) này phải chuyển sang phần nhiệm vụ của đồ án tức những yêu cầu bắt buộc, mặc dù vậy chúng tôi vẫn xin bình chú cho phải đạo.

Thành phố Xanh: Phát triển bền vững về môi trường (đây không phải mục tiêu mà là thuộc tính bên ngoài, giải pháp bắt buộc)

Thành phố Văn Hiến: Cân bằng giữa bảo tồn và phát triển (cũng như vậy, đây là thuộc tính tự nhiên song rất trừu tượng, giải pháp rất phổ biến)

Thành phố Văn Minh – Hiện đại: Phát triển bền vững trên nền tảng kinh tế tri thức (văn minh, hiện đại là thuộc tính tất yếu của bất kể thành phố nào, thiên về giải pháp, quản lý. Kinh tế tri thức là một khái niệm vô định hình, các dạng thể kinh tế thường được chuyển hóa tự nhiên bao gồm kinh tế nông nghiệp, kinh tế gia công (công nghiệp), kinh tế tri thức và kinh tế sáng tạo. Vì vậy, “Phát triển bền vững trên nền tảng kinh tế tri thức” chỉ là sáo ngữ, không có thật, do vậy, tối nghĩa).

Về mục tiêu chính của quy hoạch: Nâng cao vai trò vị thế, tính cạnh tranh của Hà Nội (mục tiêu thiên lệch, thiếu vế quốc gia), xứng đáng là Thủ đô của một nước có trên 100 triệu dân (tối nghĩa, vị thế không phụ thuộc quy mô dân số), phát triển bền vững và hội nhập với nền kinh tế thế giới (đây khẩu hiệu chính sách, không phải mục tiêu quy hoạch, bởi mục tiêu là phải quy hoạch làm sao để thành phố có thể phát triển bền vững và có khả năng thích ứng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia (với thế giới); hội nhập là đương nhiên, sẽ không cần phải nhắc đến).

Xây dựng hình ảnh của Hà Nội, một đô thị lịch sử, văn hoá truyền thống, cảnh quan, kiến trúc đặc trưng, phát triển và bảo tồn được đặc thù riêng của Hà Nội (đây không phải mục tiêu, đây là yêu cầu, nhiệm vụ cho giải pháp quy hoạch).

Định hướng, thực hiện triển khai các chủ trương chính sách, chiến lược phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh quốc phòng của Quốc gia & Thủ đô (không phải mục tiêu mà là nhiệm vụ tức thời. Mục tiêu của quy hoạch là phải tìm ra cấu trúc, mô hình thành phố thủ đô phù hợp và có khả năng thích ứng với mọi yêu cầu chiến lược của quốc gia).

Xây dựng mô hình chính quyền đô thị, tự chủ và phân quyền hợp lý cho các đô thị trực thuộc nhằm tạo năng động trong công tác quản lý đô thị và thu hút đầu tư (đây là các nhiệm vụ sau quy hoạch, nếu là mục tiêu quy hoạch tương ứng sẽ phải là phân định không gian đô thị, nông thôn, địa giới hợp lý phù hợp, thuận lợi để thực hiện các yêu cầu này).

Như vậy, với cái gọi là “Mục tiêu quy hoạch” được trình bày trong đồ án nêu trên, trong khi người chỉ đạo còn không thể hiểu, không thể biết hướng tới cái gì và hạn định ra sao (tầm nhìn), phải đi tới đâu và đạt tới điều gì (mục tiêu) thì những người thừa hành triển khai thực hiện đến đâu hay đến đó, không có luận cứ cũng không có gì lạ.

12 sai lệch về mục tiêu

Hai là, Đồ án Quy hoạch Hà Nội đề xuất mục tiêu thiếu sót, sai lệch.

Những sai lầm của đồ án Quy hoạch Hà Nội mà công luận phải tốn không biết bao nhiêu giấy mực cho việc này (không chỉ dừng lại ở “Dời đô”; quy hoạch sử dụng đất và “Trục Thăng Long” nay là tuyến đường Hồ Tây – Ba Vì) có nguyên nhân sâu xa nằm ở sự sai lệch, thiếu sót của mục tiêu quy hoạch. Cụ thể:

Không có mục tiêu khẳng định vị thế hiến định (thiêng liêng) của khu vực Trung tâm Chính trị Ba Đình và phụ cận trong vai trò trung tâm đầu não của quốc gia là bất di bất dịch; dẫn đến việc tự tiện đề xuất kế hoạch di chuyển Trung tâm Hành chính quốc gia ra khỏi khu vực này – thực chất là có ý đồ “dời đô” làm chấn động nhân tâm, kéo dài sự hoài nghi trong xã hội, mất thời gian, công sức trí tuệ, nguồn lực, ảnh hưởng tới quốc kế dân sinh; Là sai lầm thứ Nhất.

Không có mục tiêu hoàn chỉnh và mở rộng Trung tâm Chính trị Ba Đình, dẫn đến bảo thủ, kéo dài ý tưởng “dời đô” (bằng 2 yếu tố: Khu đất dự trữ tại Ba Vì và trục Hồ Tây – Ba Vì), cấu trúc đô thị cũng chuẩn trị theo hướng này; Khi kế hoạch bị hủy bỏ, thì chỉ điều chỉnh về tên gọi, không có thay đổi cấu trúc đô thị tương ứng, không quy hoạch mở rộng, hoàn chỉnh trung tâm đầu não, làm cho tổng thể quy hoạch trở thành chắp vá; Là sai lầm thứ Hai.

Không đề ra mục tiêu bảo tồn đất nông nghiệp, làm tăng giá trị các nguồn tài nguyên thiên nhiên, xã hội, di sản văn hóa, lịch sử; không có mục tiêu bắt buộc tiết kiệm tài nguyên (nhất là đất đai) dẫn đến đánh giá lựa chọn đất xây dựng đô thị sơ lược, tùy hứng và cảm tính, quy hoạch sử dụng đất đô thị tràn lan, không thực tế; Là sai lầm thứ Ba.

Không xác định mục tiêu nâng cao năng lực dung nạp của đô thị như một vấn đề cốt lõi; dẫn đến đề xuất kế hoạch, giải pháp di dân, ngăn trở nhập cư theo các biện pháp hành chính, đi ngược với quy luật tự nhiên là bất khả thi; Là sai lầm thứ Tư.

Không đề ra mục tiêu công bằng xã hội lên hàng đầu, không có mục tiêu dân chủ hóa quá trình ra quyết định với sự tham gia của người dân với đủ các thành phần, các đoàn thể xã hội; dẫn đến chiếu lệ, không thực chất, trong quá trình xin ý kiến cộng đồng, các cơ quan quyền lực, cơ quan lãnh đạo trung ương, địa phương; Là sai lầm thứ Năm.

Không có mục tiêu gắn với thực tế phát triển của quốc gia, vùng và địa phương, thực hiện quy hoạch khi chưa nghiên cứu, chuẩn bị kỹ lưỡng về mô hình phát triển tối ưu cho đô thị thủ đô, dẫn đến thiếu luận cứ về xác định quy mô dân số đô thị, tốc độ tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi dân cư, lao động; Hệ lụy kéo theo là hệ thống hạ tầng, tiện nghi đô thị sẽ được trù liệu không chính xác, nguy cơ tái diễn các vấn nạn đô thị không thể tránh khỏi; Là sai lầm thứ Sáu.

Không có mục tiêu củng cố và thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia dẫn đến quy hoạch thiên lệch, đề cao mục tiêu cạnh tranh của địa phương, nội dung quy hoạch dàn trải, đề xuất quy mô phát triển đô thị theo cách của các siêu dự án hoang tưởng, không có căn cứ nguồn lực thực tế, tạo nguy cơ khủng hoảng kinh tế từ bong bóng bất động sản, triệt tiêu động lực sản xuất kinh doanh, làm suy yếu đất nước; Là sai lầm thứ Bảy.

Không có mục tiêu kiểm soát sự cân bằng các yếu tố chính trị, kinh tế, môi trường, xã hội, kỹ thuật; dẫn đến không phối hợp hài hòa được các yếu tố nói trên gắn với kế hoạch phát triển đô thị cho phù hợp với thực tế nhằm làm cơ sở cho tính khả thi và phát triển bền vững; chính điều này đã biến quyết sách thành viển vông; Là sai lầm thứ Tám.

Không có mục tiêu ổn định cấu trúc đô thị, xác định địa giới tối đa, tối ưu của không gian đô thị, địa giới tối thiểu của không gian nông thôn làm cơ sở hoàn thiện thành phố thủ đô phát triển bền vững với tầm nhìn không hạn định; Duy trì tư duy, cách tính lạc hậu thêm người, thêm đất (của thời kỳ kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp); Là sai lầm thứ Chín.

Không có mục tiêu tuân thủ các cam kết quốc gia, quốc tế về an ninh lương thực, bảo tồn đất nông nghiệp, đất lúa dẫn đến việc đề xuất kế hoạch sử dụng đất vi phạm các nghị quyết của Trung ương Đảng và Quốc hội; Là sai lầm thứ Mười.

Không có mục tiêu khống chế chất lượng của quy hoạch đạt chuẩn mực quốc tế theo quy trình nghiên cứu cụ thể, dẫn đến việc đưa ra các sản phẩm thiếu hệ thống luận cứ khoa học; đề xuất nhiệm vụ quy hoạch dễ dàng, thiếu tính ràng buộc; lựa chọn tư vấn không đủ trình độ, năng lực, thiếu kinh nghiệm thực tế; Là sai lầm thứ Mười một.

Không tập trung vào các mục tiêu cốt lõi, quan trọng như đã nêu trên, đề ra những mục tiêu mang tính hình thức, thời thượng, ngắn hạn, tối nghĩa; Cùng với việc tổ chức khép kín, không kiểm soát được (một cách khách quan) chất lượng quy hoạch; Phải khẳng định đồ án này không thể sử dụng làm cơ sở thực hiện xây dựng một thủ đô vĩnh viễn, có tầm vóc như Thăng Long – Hà Nội; Là sai lầm thứ Mười hai.

Ba là, các “mục tiêu” đề ra chỉ là sáo ngữ, không cơ bản, phi thực tế.

Thành phố Xanh: Với diện tích đất tự nhiên là 3.343,67 km2, Thủ đô Hà Nội thực chất là một vùng tỉnh; đồ án đề xuất đến 2030 với đất đô thị 1.270km2 so với hiện trạng là 180,5km2. Như vậy, với việc thực hiện với việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất xây dựng đô thị quy mô lớn gấp hơn 7 lần hiện trạng; Thực chất là làm mất đi các khoảng xanh thực thể, để biến thành khoảng xanh ngôn từ!

Thành phố Văn Minh: Văn minh thể hiện trình độ, mối quan hệ giữa người với người; Việc quy hoạch đề xuất thu hồi đất nông nghiệp cùng lúc với quy mô lớn như vậy, lẽ đương nhiên có biết bao nhiêu người nông dân mất ruộng, mất đất, mất nhà, bần cùng hóa để nhường chỗ cho các dự án. Nông dân mất ruộng ồ ạt, sẽ phải nhếch nhác ra thành phố kiếm việc làm, tìm kế sinh nhai. Thành phố lại cấm hàng rong, cấm nhiều thứ khác, ngăn trở họ ngay chính quê hương họ. Chúng ta đều biết sẽ có bao nhiêu sự bất công, bất cập liên quan đến đất đai và số phận con người để đổi lấy mỹ tự này, sao gọi là văn minh!

Thành phố Văn Hiến: Thăng Long – Hà Nội truyền thống là nơi “hội tụ quan yếu bốn phương” với các xứ Bắc, Nam, Đông, Tây cân xứng. Đề xuất tuyến đường Hồ Tây – Ba Vì, lý giải kết nối Xứ Đoài, nhấn mạnh quá mức trục hướng Tây, với tư tưởng và hình thể gây hiểm họa cho 2 khu vực thiêng liêng là Ba Đình và Ba Vì. Thu hồi đất nông nghiệp tràn lan sẽ triệt phá nông thôn, khiến cấu trúc đô thị, nông thôn thủ đô truyền thống bị phá vỡ, sao gọi là văn hiến!

Thành phố Hiện đại: Muốn thành phố hiện đại, phải có thực lực kinh tế. Như chúng tôi đã phân tích trong bài “Quy hoạch để an dân hay “chuốc lấy” nguy cơ”, để có một đô thị hiện đại như mong muốn (loại trung bình) tương tự như thành phố Putrajaya của Malaysia cần từ nay đến năm 2030 Hà Nội cần khoảng 1.421 tỷ USD; tức mỗi năm cần khoảng 71 tỷ USD; Để có đô thị hiện đại như khu La Défense tại Paris, từ nay đến năm 2030 Hà Nội cần khoảng 68.093 tỷ USD; tức mỗi năm cần khoảng 3.404 tỷ USD. Lấy ở đâu, huy động ở đâu ra nguồn tiền này? Đây sẽ là một kế hoạch hoang tưởng, đưa toàn Hà Nội thành “quy hoạch treo khổng lồ”. Sao có thể gọi là hiện đại!

“Để tà khí lấn át chính khí thì đất nước sẽ lâm nguy”

Mục tiêu là kim chỉ nam cho hành động. Chỉ có sự đúng đắn của mục tiêu mới bảo đảm cho thắng lợi. Mục tiêu chính nghĩa, ắt thành, mục tiêu phi nghĩa, ắt bại.

Như đã nêu trong bài “Quy hoạch để an dân hay “chuốc lấy” nguy cơ?”, sau khi Trung tâm Hành chính quốc gia tại Ba Vì bị bác bỏ, đến nay quy hoạch hoàn thiện, mở rộng, khu dự trữ phát triển trung tâm đầu não của thủ đô vẫn chưa được xác định lại (mặc dù UBND thành phố Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật, công luận đã đề nghị chuyển đến khu Tây Hồ Tây nhưng chưa thấy Bộ Xây dựng trả lời). Trong quy hoạch thủ đô, vị trí đặt Trung tâm Chính trị – Hành chính quốc gia là việc hệ trọng, cốt lõi. “Tuy nhiên, trong đồ án, nội dung này lại có một vai trò đính kèm, đang là một ẩn số, thiếu ổn định, vụn vặt và manh mún”.

Câu hỏi đặt ra: Đồ án Quy hoạch Hà Nội hiện nay khi đã hạn chế tầm nhìn, sai lệch mục tiêu, liệu có đáng được tin cậy nữa hay không?

Đã đến lúc phải xem xét lại một cách toàn diện những gì liên quan đến đồ án này, từ khâu lựa chọn tư vấn, các tài liệu, dữ liệu, bản đồ sử dụng, các luận cứ khoa học, sản phẩm hồ sơ. Khi mục tiêu sai lạc sẽ dẫn đến những quy trình, nhiệm vụ, phương pháp, lực lượng, sản phẩm, quản lý thực hiện khó có gì còn đúng đắn.

Chúng ta hãy nhớ lại những phát biểu của nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải báo cáo trước Quốc hội năm 2004: “Người đứng đầu mà không chịu trách nhiệm thì xã hội không có trật tự kỷ cương. Hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước được đo bằng sự đáp ứng yêu cầu của đất nước và nhân dân. Nếu để “tà khí” lấn át “chính khí” thì đất nước sẽ lâm nguy”.

(Còn nữa)

Hà Thủy – theo Tuanvietnam