Toạ đàm: Từ chuyển đổi đến phá hủy thành Hà Nội thế kỷ XIX

51

Triển lãm và tọa đàm “Từ chuyển đổi đến phá hủy thành Hà Nội thế kỷ XIX: Những thách thức chính trị và quy hoạch không gian đô thị” giới thiệu hiện trạng của thành cổ Thăng Long trước thời thuộc địa thực dân và tái hiện lại những thay đổi cơ bản mà quân đội Pháp tiến hành đến giai đoạn cuối khi thành bị phá hủy vào năm 1897.

Với sự lên ngôi của Hoàng đế Gia Long vào năm 1802 và việc rời đô vào Huế, Hà Nội mất đi vị trí trung tâm chính trị và từ đó không còn Hoàng thành hay Cấm thành nữa. Thay vào đó, thành tỉnh Hà Nội được xây dựng phỏng theo những nguyên tắc xây công sự theo kiểu Vauban. Sự xáo trộn đầu tiên này về cảnh quan đô thị là điểm xuất phát của chặng đường mà chúng tôi đề xuất đồng hành, đồng thời làm tái hiện những chuyển đổi cơ bản mà các hoàng đế nối tiếp nhau của triều Nguyễn đã áp đặt cho thành cổ Thăng Long nhằm tước đi những biểu hiện đất trời tượng trưng cho quyền lực đế vương. Sự can thiệp của chính quyền thuộc địa đã đẩy nhanh và kết thúc tiến trình đó. Trong vòng mười lăm năm, kể từ khi Henri Rivière chiếm thành lần thứ hai vào năm 1882 cho đến khi kết thúc việc phá hủy thành lũy vào năm 1897, các chủ nhân mới của đất nước tiến hành phá phách một cách hung bạo hoàng cung và dinh thự, thay vào đó bằng những tòa nhà quân sự và dân sự, đó là sự duy ý chí theo logic vật chất hóa các cơ quan của chính quyền thuộc địa trong không gian đô thị.

Dựa trên các tư liệu lưu trữ, ảnh, bản đồ, triển lãm và tọa đàm Từ chuyển đổi đến phá hủy thành Hà Nội thế kỷ XIX: Những thách thức chính trị và quy hoạch không gian đô thị giới thiệu hiện trạng của thành cổ Thăng Long trước thời thuộc địa thực dân và tái hiện lại những thay đổi cơ bản mà quân đội Pháp tiến hành đến giai đoạn cuối khi thành bị phá hủy vào năm 1897. Hình ảnh tư liệu trình bày tại triển lãm lấy từ nhiều nguồn : thư viện ảnh của Viện Viễn Đông Bác cổ (EFEO, Paris); Phòng bản đồ và sơ đồ của Thư viện quốc gia Pháp (BNF, Paris); Cục lưu trữ quốc gia hải ngoại (ANOM, Aix-en-Provence); thư viện ảnh của Bảo tàng Guimet (MG, Paris); Bộ phận lưu trữ tư liệu ảnh thuộc Phòng lịch sử Bộ quốc phòng (SHD, Vincennes); quỹ tư liệu ảnh ASEMI (CNRS – UNS) thuộc Thư viện Đại học Nice Sophia-Antipolis; bưu ảnh từ nhiều nguồn khác nhau.

Tác giả của cuộc triển lãm đồng thời là diễn giả chính của tọa đàm là ông Olivier Tessier, nghiên cứu viên của Viện Viễn Đông Bác cổ (Hà Nội).

Triển lãm được diễn ra từ ngày 24 đến ngày 29 tháng 9 năm 2010, tại Trung tâm Văn hóa Pháp, 24 Tràng Tiền, Hà Nội với sự giúp đỡ của l’Espace – Trung tâm Văn hóa Pháp tại Hà Nội, của Nhà xuất bản Tri thức và hỗ trợ tài chính của Thượng viện Pháp.

Buổi tọa đàm được tổ chức vào hồi 17:00, ngày 24 tháng 9 năm 2010 tại Hội trường Trung tâm Văn hóa Pháp, 24 Tràng Tiền, Hà Nội.

——–

Thông tin diễn giả:

Nhà nghiên cứu Olivier Tessier: Phó Giáo sư Nhân chủng học, có gần 20 năm nghiên cứu về nhân chủng học và Việt Nam, hiện là thành viên của Viện Viễn Đông Bác cổ.

Thông tin về các đơn vị tham gia tổ chức toạ đàm – triển lãm:

Trung tâm Văn hoá Pháp tại Hà Nội (L’Espace Hanoi): thành lập tháng Chín năm 2003 tại Hà Nội, tiền thân là Trung tâm Alliance française Hanoi. Thông qua các hoạt động đa dạng như dạy tiếng Pháp, trưng bày, triển lãm, chiếu phim, hoà nhạc, toạ đàm, bàn tròn… cùng các hoạt động hỗ trợ, tài trợ phát triển văn hoá, L’Espace Hà Nội đang đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa Việt Nam và cộng đồng Pháp ngữ, hỗ trợ phổ biến ngôn ngữ và văn hoá Pháp cũng như thúc đẩy sự phát triển của văn hoá bản địa Việt Nam.

Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO): là một trung tâm nghiên cứu của Pháp về Đông phương học, được thành lập từ năm 1900. Hiện Viện Viễn Đông Bác cổ thuộc Bộ Giáo dục đại học và Nghiên cứu Pháp có 17 trung tâm nghiên cứu tại 12 quốc gia châu Á. Năm 1983, EFEO ký kết hợp tác với Viện Khoa học xã hội Việt Nam và sau đó là Đại học Hà Nội. Mười năm sau, EFEO mở lại trung tâm tại Hà Nội. Việc quay lại Việt Nam, nơi từng đặt trụ sở đầu tiên của viện, đã đánh dấu một bước phát triển mới của EFEO. Trung tâm tại Hà Nội tạo điều kiện thuận lợi cho EFEO tiếp tục nghiên cứu về Việt Nam với sự tham gia của các nhà khoa học châu Âu cũng như bản địa.

Nhà xuất bản Tri thức được thành lập tháng 9 năm 2005, trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, là đơn vị đi đầu trong việc khởi xướng và tổ chức dịch, xuất bản có hệ thống những tác phẩm tinh hoa của tri thức nhân loại. Với tôn chỉ: “Cung cấp những tri thức nền quan trọng nhất trong kho tàng tri thức của nhân loại […]”, Nhà xuất bản Tri thức không chỉ là một Nhà xuất bản tham chiếu trong việc phổ biến các trào lưu tư tưởng lớn, cổ điển lẫn hiện đại, mà còn là một diễn đàn và địa chỉ có uy tín của các học giả, nhà nghiên cứu, sinh viên và độc giả Việt Nam ở khắp nơi trên thế giới.

Theo Nhà xuất bản Tri thức