Phải có quy hoạch để chặn sự phá hoại

45

Năm nay đã 78 tuổi, nhưng KTS Ngô Huy Giao vẫn rất tâm huyết với việc quy hoạch Hà Nội, đặc biệt là khu vực Hồ Gươm. Ông thường đưa ra những ý kiến phản biện rất sắc sảo trong các quy hoạch kiến trúc của thành phố.
 

Không minh bạch là mở đường cho tham nhũng

images416699_h.jpg

Tôi có một thắc mắc muốn hỏi ông, sắp đến Lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, chúng ta có rất nhiều công trình để chào mừng. Nhưng vì sao các nhà kiến trúc không làm quy hoạch cho khu vực Hồ Gươm, mà cứ để thỉnh thoảng lại xảy ra một vụ xây lên rồi dư luận phản đối thì mới dỡ bỏ?

Từ năm 2008, thành phố đã phát động cuộc thi Tìm ý tưởng quy hoạch chi tiết, thiết kế đô thị khu vực Hồ Gươm và phụ cận và cuối năm 2009 đã trao giải. Giới kiến trúc sư chúng tôi lúc đầu cũng chờ đợi và hy vọng sẽ có được một bản quy hoạch chi tiết Hồ Gươm. Nhưng đến nay, thực sự là tôi cũng hoang mang không biết đến bao giờ mới có được.

Tại sao lại hoang mang, thưa ông?

Vì thiết kế dự thi đã có rồi mà không có thiết kế chi tiết hợp pháp để chỉ đạo xây dựng. Ngay sau khi trao giải cuộc thi thì đã liên tiếp xảy ra 2 vụ xâm phạm quy hoạch Hồ Gươm. Thứ nhất là dự án trung tâm khách sạn dịch vụ cao 32m, may đã bị bác. Mấy tháng sau lại xảy ra vụ xây tòa nhà 4 tầng để làm trụ sở ban quản lý Hồ Gươm.

Dư luận phản đối, UBND thành phố phải ra lệnh ngừng. Từ đây mới thấy, nếu không lên thiết kế chính thức, minh bạch cho Hồ Gươm thì sẽ lại xảy ra tình trạng anh nào làm được thì làm, lọt được cửa nào thì lọt. Theo tôi được biết, hiện còn hàng chục dự án lăm le xây dựng. Không minh bạch là mở đường cho tham nhũng.

Vậy ai là người phải chịu trách nhiệm trong việc này?

Thành phố đã phát động cuộc thi rồi mà không có được thiết kế, đó là trách nhiệm của thành phố. Nhưng trong quản lý Hồ Gươm các kiến trúc sư cũng phải chịu trách nhiệm bởi vì anh là người được Nhà nước giao quản lý kiến trúc, bất kể vi phạm gì về mặt kiến trúc thì anh đều phải chịu trách nhiệm. Đấy là chưa nói những công trình lớn, kiến trúc sư không chỉ tham gia thiết kế mà còn được mời vào hội đồng tuyển chọn.

Trong quản lý Hồ Gươm, các kiến trúc sư cũng phải chịu trách nhiệm bởi vì anh là người được Nhà nước giao quản lý kiến trúc, bất kể vi phạm gì về mặt kiến trúc thì anh đều phải chịu trách nhiệm.

Nói thì nói thế, nhưng có thấy ai phải chịu trách nhiệm gì đâu?

Cách đây nhiều năm có dự định phá Bảo tàng Lịch sử Quân đội để xây một cái mới trên nền cũ. Họ có mời Hội Kiến trúc sư tham gia hội đồng tuyển chọn.

Lúc đó KTS Nguyễn Trực Luyện và Hoàng Đạo Kính, chủ tịch và phó chủ tịch nói rằng chúng tôi không tham gia vào hội đồng tuyển chọn vì nó không hợp lý, và khuyên nên chọn vị trí khác. Sau vẫn phát động cuộc thi, nhưng dư luận phản đối.

Theo tôi, đó là những gương tốt của các kiến trúc sư có tâm huyết. Còn bây giờ có những kiến trúc sư, nhà đầu tư bỏ tiền ra thuê, cứ thế mà làm, chả cần biết gì nữa. Đó là điều đáng buồn cho giới kiến trúc sư.

Xây dựng mới đang phá Hồ Gươm

Cũng là kiến trúc sư, ông nói thế có sợ động chạm không?

Thì rõ ràng là thế. Đơn cử như khu vực Hồ Gươm đấy. Trước năm 46, các kiến trúc sư đã làm đẹp Hồ Gươm thế nào, còn sau này người ta đã phá Hồ Gươm thế nào! Tôi còn nhớ hồi những năm 80 chủ tịch UBND thành phố Lê Ất Hợi đã từng nói: Ai cũng đòi xây dựng quanh Hồ Gươm, nhưng tôi nghe các anh giữ cho được kiến trúc Hồ Gươm. Nhưng cũng may là hồi đó chúng ta vẫn giữ được, chưa bị xâm phạm nhiều.

Nói “phá” có nặng quá không, thưa ông?

Về chuyên môn mà nói thì là phá vỡ không gian kiến trúc Hồ Gươm rồi còn gì.

Có cảm tưởng là cứ xây cái gì lên là đều phá vỡ cảnh quan nơi đây? Chả lẽ giữ là không cho xây dựng thêm gì mới?

Đâu phải thế. Hãy xem những năm 35 – 36, chúng ta đã xây dựng nhà Thủy Tạ, cong cong nằm trên mặt nước, thực sự đã làm đẹp thêm cho Hồ Gươm. Còn sau này, tòa nhà hàm cá mập, khách sạn Vàng, rồi cả khu nhà vệ sinh công cộng nữa… đã làm hỏng không gian nơi này.

Đã thế chúng ta còn phá bia tưởng niệm Alexandre de Rhodes ở khu vực tượng đài Cảm tử quân, lại phá cả đài phun nước hình đầu người ở khu vực ngã tư Hàng Khay – Đinh Tiên Hoàng nữa. Có thể nói, ngay từ giới văn hóa việc nhận thức về Hồ Gươm chưa phải đã tốt.

Như vậy là ngay trong giới kiến trúc sư cũng chưa nhất trí hoàn toàn?

Không chỉ giới kiến trúc sư, mà nhiều giới khác cũng không có sự nhất trí hoàn toàn. Có nhiều sức mạnh phân hoá, có nhiều sức ép nữa. Quyền lực cũng là sức ép. Tiền cũng là sức ép.

Không, tôi muốn hỏi là nhất trí về việc quy hoạch khu vực Hồ Gươm thế nào là đẹp cơ?

Việc này thì giới kiến trúc đều nhất trí là không gian Hồ Gươm phải được trả về cho nhân dân, phải bớt công sở đi, trồng thêm nhiều cây xanh.

Ví dụ như đợt Lễ hội hoa vừa rồi, ước tính có tới 4 triệu người đã đến tham quan, nhưng phần lớn các hoạt động chỉ mới tập trung ở khu vực đường Đinh Tiên Hoàng, tức là một phía của hồ, còn phía bên kia vẫn bỏ không. Phải xây dựng nơi đây thành trung tâm văn hiến Hồ Gươm.

Tức là từ trước đến nay chúng ta chưa hề có quy hoạch chi tiết cho khu vực này?

Năm 1995 đã có quy hoạch chi tiết cho không gian đó rồi, cũng không cho làm nhiều và cao tầng. Nhưng gần đây lại có ý kiến cho rằng quy hoạch đó từ thời chưa mở cửa, bây giờ mở cửa rồi phải thay đổi cho phù hợp. Trước đây còn nghèo đói, không dám làm đẹp lắm, nhưng giờ đây phải cho cao tầng!?

Ông có cho rằng, một trong những nguyên nhân là người ta ngại phá đi các tòa nhà đang sử dụng?

Trong thiết kế có thể phá chỗ này, phá chỗ kia, nhưng đấy là chuyện trong tương lai, chứ có phải là phá ngay đâu. Không thể nói ta đề ra quá mạnh rồi không làm được. Không gian Hồ Gươm là không gian kim cương.

Quy hoạch là vạch ra cho tương lai mấy chục năm. Có những cái làm được, có những cái mấy chục năm nữa mới làm được. Nhưng phải có quy hoạch để chặn những cái phá hoại. Nếu không thì nay nhô chỗ này, mai nhô chỗ kia, làm sao mà dẹp kịp. Hơn nữa cứ để thế tốn kém, vì xây móng lên rồi mới bị phát hiện thì lại phá…

Có phải vì Hồ Gươm là khu vực đặc biệt nên mới khó quy hoạch?

Theo phân công thì Bộ Xây dựng thừa ủy quyền của Thủ tướng duyệt quy hoạch chi tiết Hồ Gươm. Thế mà trong vụ xây dựng trụ sở Ban quản lý Hồ Gươm lại giao cho chủ tịch quận duyệt thiết kế vì cho rằng đây là nhà 4 tầng, mà phân cấp từ 4 tầng trở xuống là do quận duỵệt.

Như thế là không được, khu vực Hồ Gươm, duyệt công trình phải là chủ tịch thành phố. Không gian quý hiếm như thế nên phải có tư vấn, phản biện. Không chỉ là các kiến trúc sư đương quyền mà phải có phản biện của Hội kiến trúc sư. Thực tế không có phản biện gì cả.

Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này.

KTS Ngô Huy Giao sinh năm 1932, tốt nghiệp trường đại học Xây dựng. Ông đã công tác tại Sở Xây dựng Hà Nội. Tháng 4/2010, ông đã viết thư ngỏ gửi chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Thế Thảo, bày tỏ những lo ngại về việc quy hoạch thành phố, đặc biệt là khu vực Hồ Gươm.

Nhật Minh-Theo Bee.net.vn