Các trường đại học nội thành ở đâu trong bản quy hoạch Hà Nội mở rộng?

304

Lược sử Vị trí các trường đại học tại Hà Nội

Hà Nội tự hào có trường Đại học đầu tiên là Quốc tử giám- Bản đồ năm 1490 vị trí ở bên ngoài, phía nam Kinh thành Thăng Long, giữa vùng Đại Hồ uốn lựơn.

Đầu thế kỷ XX, ĐH Đông Dương xuất hiện từ 1907 mở rộng năm 1925, hoàn thành năm 1931 trên phố Lê Thánh Tông ( vốn nằm rìa khu nhượng địa Đồn Thuỷ ) và trường  Mỹ thuật Đông Dương, khai giảng năm 1925 trên nền khu phát điện cho Nhà Đấu Xảo (cũng nằm ở bên rìa phía Nam nội thành Hà Nội cũ ). Cùng thời điểm (1923-1941), những nét vẽ đầu tiên Quy hoạch Hà Nội do KTS Luis Pineau thực hiện đã sớm định vị khu Học xá Đông Dương trên cánh đồng làng Bạch Mai, năm 1941 được khởi công để sớm đưa sinh viên nội trú trong nội thành ra ngoài.

Sau 1954, hàng  chục trường Đại học quanh Hà Nội ra đời, một số thì nằm quanh khu Học xá, nơi ấy vẫn là đất ruộng cho đến những năm 1970. Một số thì rải rác trên nền ruộng huyện Từ Liêm, hay men theo lối đi vào Hà Đông, trường ĐH Nông nghiệp xa nhất tận Trâu Quỳ – Gia Lâm.Tất cả đều nằm ngoài trung tâm thành phố, điều đó cho thấy một thực tế tất yếu là trường Đại học phải nằm bên ngoài thành phố đông đúc, chật chội, đắt đỏ.

Vị trí các trường Đại học trong các bản Quy hoạch Hà nội

Chỉ kể những bản Quy Hoạch được lập mươi năm trở lại đây, dễ thấy không có tài liệu nào thành công trong việc hoạch định hạ tầng kỹ thuật lẫn hạ tầng xã hội. Quy hoạch vị trí các trường đại học cũng vậy: hoàn toàn bị động. Ngày 23 và 24/12 năm 2007, Thủ tướng yêu cầu Hà Nội lên kế hoạch di chuyển trường đại học, bệnh viện ra khỏi trung tâm thành phố bằng cách chỉ rõ mặt bằng, tạo cơ chế chính sách để di chuyển… Gần 3 năm trôi qua, ngưòi HN biết tin là khu Mễ Trì không xây ĐH nữa, còn không có tin gì mới.

Bản quy hoạch chung Hà Nội 2030 tầm nhìn 2050 đã qua 4 lần báo cáo, đang ở giai đoạn thẩm định sau đó triển lãm xin ý kiến cộng đồng, các chuyên gia để trình Quốc Hội.Trong quá trình nghiên cứu, nội dung vị trí các trường Đại học được các chuyên gia của Viện nghiên cứu thiết kế trường học- Bộ GD ĐT tham gia rất chủ động, nhưng còn nhiều hạn chế.

Sơ đồ trình bày lần 3 Hà Nội mở rộng dân số gần 10 triệu dân với hơn 1 triệu sinh viên trải đều từ trung tâm thành phố ( 0,3 triệu) tiếp đến là Hoà Lạc – Xuân Mai (0,35 triệu), còn đâu rắc đều 5 khu vực, tương ứng với vị trí các đô thị vệ tinh. Dự kiến vị trí như vậy không đạt những mong muốn nhằm tái phân bổ lại mạng lưới giáo dục ĐH –CĐ và THCN.

Nội thành không giảm bao nhiêu, các vị trí còn lại bố trí dàn đều các đô thị vệ tinh cho có chỗ, không cân nhắc đến các môi trường phát triển ngành nghề, đặc thù địa phương, tính phối hợp, liên thuộc giữa học tập, nghiên cứu khoa học gắn với sản xuất, phát triển kinh tế xã hội, điều kiện ăn ở đi lại…..Mặc dù số lượng sinh viên, giải pháp dịch chuyển vẫn đang tiếp tục bổ sung chỉnh sửa nhưng không có sáng tạo đột phá.


Ảnh 1 :Phân tích vùng phát triển của các địa phương chung quanh Hà Nội mở rộng

Vị trí đại học ở đâu để tương xứng với tầm nhìn nửa thế kỷ

Chỉ tính 20 năm trở lại đây, 170 km từ Hà Nội đi Lạng sơn  giảm 2/3 thời gian đi lại. Hà Nội – Hải Phòng 120km còn hơn 2 giờ ôtô, không ai dừng lại nghỉ ở Hải Dương trên chặng đường. Vậy 20 năm và 40 năm nữa, còn rút ngắn nhiều hơn cho dù hôm nay tắc đường triền miên trên các cửa ngõ thành phố. Như vậy lý do gì tập trung hơn 1 triệu sinh viên Đồng bằng Bắc Bộ về Hà Nội? Tại sao không chuyển các ngành KHCB về đất học Nam Định? Trường Kỹ thuật CN nặng về các khu CN ven biển sẵn hải cảng? Trường KT Nông nghiệp, chăn nuôi, thuỷ lợi về các vùng lúa Thái Bình, Nam Hà, KT sinh thái môi trường về các vùng rừng nguyên sinh, các ngành quân sự lên TP bộ đội Sơn Tây, Vĩnh Yên  hay xa hơn vùng biên cương hải đảo.


Ảnh 2:Quy hoạch các trường Đại học CĐ THCN– báo cáo lần 3 ngày 19-11-2009 

Xác định vị trí các trung tâm giáo dục ĐH-CĐ, THCN và các trường dạy nghề đến các địa phương lân cận sẽ tái bố trí quy hoạch các khu đô thị ế ẩm do phát triển tuỳ hứng, các khu CN rộng mênh mông không nhả khói, lèo tèo vài người bảo vệ và không ít đang đắp chiếu nhiều năm nay- tiết kiệm nhiều tài nguyên đất đai.

Hàng triệu sinh viên bố trí ra xa TP tập trung sẽ giảm chi phí ăn ở đi lại, họ còn là nguồn bổ sung tri thức cho các địa phương các trường tá túc. Các cụm trường lớn là cơ hội đầu tư lớn xã hội hoá cơ sở vật chất đồng bộ từ nơi ăn chốn ở đến hoạt động văn hoá TDTT.


Ảnh 3 : Trung tâm nghiên cứu  IDEON, Lund ( Thụy Điển) bao gồm trường đại học, khu nghiên cứu, các nhà máy sản xuất thực nghiệm kinh doanh và nơi ở cho SV và các GS

Cái hạn chế là không có dự án đồng bộ từ trường sở đến đô thị của các GS hay cơ sở nghiên cứu sản xuất thực nghiệm. Một số tỉnh đã xuất hiện các trường ĐH nhưng chủ đầu tư có lẽ chưa học ĐH nên nhà cửa đắp điếm, cấu trúc hình thức yếu kém nên nản lòng cả SV lẫn cán bộ giảng dạy …Đi trên QL – 1A hay đường QL-5 đều dễ nhận thấy.

Một bài học quan trọng nữa là chính sách đất đai: Nếu  đã xác định các trung tâm ĐH lớn thì cần có kế hoạch dự trữ đất đai  và các cơ quan công quyền tương ứng tiến hành tập trung đất đai qua các thủ tục trưng mua (có ưu tiên) quyền trưng dụng đất đai để có các vùng Quy hoạch trì hoãn ( ZAD) thời hạn đến 15 năm, để chủ động  kế hoạch lập các trung tâm ĐH lớn đến hàng trăm Ha.Các chủ đầu tư trưòng ĐH chỉ việc trao đổi với cơ quan NN các thủ tục ZAC ( khu vực quy hoạch thoả thuận – la zone d’aménagement concerté).

Hà Nội đã làm rất tốt việc này  từ đầu thế kỷ: Bản QH công bố năm 1943 đồng thời với việc uỷ thác cho công ty Địa ốc Đông Dương vay NH Đông Dương để  trưng mua đất của tỉnh Hà Đông( diện tích tương đương với các quận Hai Bà Trưng , Đống Đa hiện nay) với tên gọi Quỹ đất dự trữ đặc biệt. Thủ tục này cũng thực hiện khi mở rộng khu Ba Đình, phía Nam quận Hoàn Kiếm trước đó. Đất được chiếm giữ mới chủ động thực hiện xây dựng TP đúng quy hoạch.

Ảnh 4 : Quy Hoạch Hà Nội do KTS  Luis Pineau thực hiện, công bố năm 1943 : khoanh vùng đất  khu dự trữ đặc biệt

Đất đai các trường ĐH trong nội thành sau di rời phải là của TP – các thủ tục chuyển nhượng đấu giá, chuyển nhượng, giao lâu dài hay cho thuê, đổi mục đích sử dụng …Tất cả phải thông qua Hội đồng nhân dân và các cơ chế giám sát công khai,  tập thể  nhằm ưu tiên các công trình công cộng đang thiếu hụt trầm trọng, hoặc được bán đi đúng với giá thị trường. 

Thực tế, Hà Nội đã di rời chục nhà máy ra khỏi TP nhưng dành để  xây trường học, công viên, nhà trẻ rất ít, chủ yếu làm công trình kinh doanh – không còn là tài sản công cộng. Nếu di rời các trường ĐH mà diễn lại kịch bản như vậy thì thà cứ để trường ở chỗ cũ còn hơn.

Tác Giả: KTS.Trần Huy Ánh

Tìm bài liên quan : 

Truờng học, nhà trẻ ở đâu trong bản Quy hoạch Hà Nội ?

Cần rà soát các dự án để tránh di chuyển trung tâm hành chính

Cơ hội cho người dân “định giá” đồ án quy hoạch Hà Nội