Những tư liệu sống về công viên Thống Nhất qua thời gian

241

Từ ngày 13/10 đến 25/10/2008. Triển lãm các bản đồ cổ Hà Nội tại Thư viện Quốc gia Việt Nam. 60 tấm bản đồ Hà Nội trong vòng 150 năm cho thấy tốc độ mở rộng của Hà Nội. Từ một số bản đồ được lựa chọn trong các kho tài liệu của Thư viện Quốc gia Việt Nam, cuộc triển lãm cho phép đánh giá về quá trình đô thị hóa trong thế kỷ XX. Từ các bản đồ thời Pháp thuộc đến những bản đồ của Nhà nước Dân chủ cộng hòa. Bản đồ đã thể hiện rõ nhất cách thức thay đổi không gian Hà Nội, lịch sử phát triển đô thị….

Triển lãm do Thư viện Quốc gia Việt Nam và L”Espace – Trung tâm Văn hóa Pháp đồng tổ chức với sự giúp đỡ của dự án VALEASE và Trường Viễn đông Bác Cổ Pháp.

Lược qua những tấm bản đồ HN từ năm 1955 đến nay, ta thấy những biến đổi vùng đầm hồ công viên Thống Nhất:

Hà Nội 1955: “Sau khi đón nhiều người di tản trở về, Thành phố có khoảng 40-50 vạn dân. Bản đồ này là một trong những tấm bản đồ đầu tiên do Việt Nam dân chủ cộng hoà xuất bản…“

Phần trích công viên Thống Nhất cho thấy khu vực này vẫn bảo lưu kế hoạch xây dựng mở rộng TP xuống phía Nam của chính quyền cũ (thời tạm chiếm). (*)

Vùng hồ đầm lan rộng khắp ra sát đường Trần Nhân Tông bây giờ. Khu vực rạp xiếc, hay khu đất Khách sạn Novotel Hanoi on the Park đang xây dựng tô màu hồ ao ngập nước.

Năm 1956, bản đồ do Sở Địa chính TP Hà Nội in tháng 1/1957. Khu hồ Bảy Mẫu (nay là công viên Thống Nhất ) vẫn “ngập ngừng” với kế hoạch đô thị cũ. Con đường chéo nối cuối phố Nguyễn Đình Chiểu, Tô Hiến Thành xuyên qua đầm hồ để sang bên đường Lê Duẩn bây giờ.

Góc giáp với tường hồi rạp xiếc, dân cư đã tụ đông hơn.

Đã 2 năm sau ngày Thủ đô giải phóng, người hồi cư cũng nhiều, cán bộ, bộ đội đi kháng chiến nay về tiếp quản cũng đông dần. Cha tôi từ vùng kháng chiến về Hà Nội sớm để tiếp quản ngành bưu điện. Mẹ tôi cùng các anh chị lớn xuôi thuyền từ bến đò Vú Ẻn (Phú Thọ) cập bến sông Hồng đêm ngày 11/10/1954. Gia đình tôi tá túc tại nhà người họ hàng ở phố Hai Bà Trưng sau đó chuyển về Tô Hiến Thành.

Trích phần công viên Thống Nhất năm 1960. Tấm bản đồ tỷ lệ 1/5000 do Uỷ ban Xây dựng in tháng 4/1962 theo bản vẽ tháng 6/1960. Có ba biến đổi lớn tại khu vực này: khu nghĩa địa Tây đã thành các dãy nhà tập thể Nguyễn Công Trứ. Khu Nhà máy Cơ khí Trần Hưng Đạo cũng hình thành. Thay đổi rõ nhất là là công viên Thống Nhất đã xuất hiện. Hồ nước đã có hình hài như bây giờ. Hai đảo nhỏ đã rõ, nhịp cầu cong nối với cổng chính trên đường Lê Duẩn đã xong, cây cối mới trồng ở khu phía giáp đường Lê Duẩn .

Toàn bộ khu hồ ao phía bắc công viên đã khô ráo sát ra tận đường Trần Nhân Tông. Mấy khu dãy nhà tạm góc đường Trần Nhân Tông và Lê Duẩn cũng được xắp xếp gọn gàng.

Năm 1962: Trích từ “Bản đồ này là bản đồ du lịch đầu tiên. Công viên Thống Nhất được quy hoạch vĩnh viễn”Bản đồ này do Cục bản đồ – Viện Quy hoạch đô thị Hà Nội xuất bản 8/1962. (Mã số tại Thư viện Quốc gia 912D(VH) B105) (*)

Ta thấy mạng đường, quảng trường trong công viên đã rõ. Cây xanh, thảm cỏ đã trồng kín. Màu xanh còn lan ra sát tận đường Lê Duẩn (vị trí hiện nay có đơn vị đang làm nhà xưởng, ga ra ô tô). 

Năm 1965, bản trích từ bản đồ do Viện Quy hoạch đô thị Hà Nội vẽ Ban địa chính trực thuộc Văn phòng Thủ tướng xuất bản năm 1965 (mã số tại Thư viện Quốc gia N452Da65). Khu vực công viên không khác với bản đồ năm 1962. Có vẽ thêm chiếc thuyền pơ-rít-xoa trên mặt hồ, có thể công viên mới làm thêm cái nhà thuyền.

Hình trên: bản vẽ năm 1959, định ra kế hoạch xây dựng Thủ đô 1956-1960. Hai hình dưới (1960-1964 và 1981) do các chuyên gia Liên Xô cũ giúp. Cả 3 phương án đều thấy công viên Thống nhất rặt một màu xanh. Ở hai bản đồ trên, màu xanh còn lan rộng sang cả bên kia đường Lê Duẩn. (3 bản vẽ này trích tư liệu cuộc triển lãm Quy hoạch Thủ đô năm 2004 tại Quần Ngựa).

Ảnh bìa triển lãm Quy hoạch Thủ đô ngày 10-10-2001. Một sự kiện lớn của Hà Nội.

Ảnh ông Hoàng Văn Nghiên – Nguyên Chủ tịch TP cắt băng khai mạc

Ảnh bên ngoài triển lãm tổ chức tại Vân Hồ

Ảnh người dân Thủ đô nô nức đi xem bên trong triển lãm.

Ảnh bản đồ Quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 treo trong triển lãm Vân Hồ năm 2001.

Ảnh trích khu công viên Thống Nhất – nơi màu xanh là cơ bản, duy có vị trí rạp xiếc là tô màu đỏ (ô đất màu xanh sát cạnh rạp xiếc nay là nơi đang thi công dự án khách sạn Novotel on the Park – NV).

Ảnh chụp phần chú thích bản đồ quy hoạch sử dụng đất, các căn cứ lập Quy hoạch

Câu chuyện đến đây tạm dừng, những chuyện xảy ra hôm nay sau này sẽ là quá khứ và bộ sưu tập bản đồ Hà Nội của tôi chắc sẽ có nhiều tư liệu mới

Chú thích:

(*) Trích nguyên văn những lời chú thích tại triển lãm Thư viện Quốc gia

Các bức bản đồ thu thập từ 3 cuộc triển lãm công khai tại Hà Nội năm 2001, 2004, 2008.

(Biên tập và cung cấp bởi Hanoidata)

Nguồn  : http://www.tuanvietnam.net