Kiến trúc là một môn thể thao đồng đội vậy tại sao…?

77

image

Một quan điểm thú vị về giải Pritzker của Giáo sư Witold Rybczynski nhân dịp giải thưởng này được trao tặng cho Jean Nouvel năm nay:

image

GS. Witold_Rybczynski

Kiến trúc là một môn thể thao đồng đội vậy tại sao họ lại chỉ trao giải thưởng Pritzker cho một người?

Giải thưởng Pritzker, năm nay được trao cho kiến trúc sư người Pháp Jean Nouvel, thường được đề cập đến như là giải Nobel về kiến trúc. Nó là một sự tương đồng không chính xác. Giải Nobel dù là về văn học, hóa học hay vật lý học đều được trao cho cá nhân với những tác phẩm của cá nhân, Những tòa nhà là kết quả của tập thể. Đôi khi những giải Nobel được trao cho một nhóm nhỏ các nhà khoa học và những nhà nghiên cứu cùng các trợ lý, nhưng họ không phải là 140 người như số lượng người trong xưởng Jean Nouvel -mà trụ sở chính đặt ở Paris nhưng nó vẫn giữ những văn phòng công trường ở Luân đôn, Madrid, Barcelona, Rome va Minneapolis. Nói như vậy không phải là để lấy đi cái gì của Nouvel, một kiến trúc sư giàu trí tưởng tượng nhưng đôi khi độc đoán. Ông đã giành được uy tín trong việc lắp ráp và dẫn dắt những nhóm tài năng những người xây dựng những thiết kế của ông. Nhưng họ là một nhóm. Một trong những đặc điểm nổi bật của tháp Abgar dạng hình cầu ở Barcelona, được thiết kế cùng sự hợp tác với công ty b270 Arquitectos, là tấm kính ngoại thất lung linh của nó. Tấm kính này được lắp ghép bởi công ty Permasteelisa của Italia, một trong những nhà sản xuất tường kính hàng đầu trên thế giới, chịu trách nhiệm về một số bức tường nổi bật nhất tại thời điểm hiện tại-gồm có bức tường của phòng hòa nhạc Walt Disney của Frank Gehry ở Los Angeles, tòa nhà Hearst của Norman Foster ở New York, và đường bao BMW của Coop Himmelblau ở Munich.

Giải thưởng Pritzker đã khởi xướng ra sáng kiến rằng những tòa nhà xuất phát từ trí tưởng tượng của một kiến trúc sư riêng lẻ- một nhà xây dựng bậc thầy. Điều này không đúng ở thời Trung cổ khi mà có những nhà xây dựng bậc thầy thật sự, và ngày nay nó vẫn không đúng. Kiến trúc sư hiện đại làm việc với sự đánh giá điểm số của những chuyên gia, đầu tiên và trước hết là những kỹ sư xây dựng, mà không có họ thì hầu hết những kiến trúc sư ngày nay sẽ có thể biến mất. Những nhóm tư vấn viên chịu trách nhiệm về mọi việc từ âm thanh và ánh sáng đến sự bảo toàn năng lượng và sự an toàn. Những nhà chế tạo như Permasteelisa sản xuất- và ảnh hưởng thiết kế của những cấu kiện đúc sẵn chuyên dụng và những nhà thầu đặt tất cả những thứ này cùng với nhau.

Việc xây dựng trở nên quá phức tạp khi trách nhiệm về việc thiết kế và xây dựng không thống nhất giữa kiến trúc sư thiết kế và người gọi là kiến trúc sư tiến hành, người giám sát việc chuẩn bị những hồ sơ thi công và giám sát quá trình xây dựng. Tính chất quốc tế của những văn phòng kiến trúc tiếng tăm- xưởng Jean Nouvel hiện tại đang xây dựng 40 dự án ở 13 nước- có nghĩa là những công ty liên doanh địa phương như b720 Arquitectos sẽ đóng vai trò chủ đạo trong quá trình này. Đó thường là một cá nhân tại công trường đưa ra những quyết định thiết kế có tính quyết định đem đến tính chất hỗn độn và không dự đoán được của xây dựng.

Yếu tố cốt yếu trong thành công của một tòa nhà là khách hàng, không chỉ vì họ trả tiền cho nó- mặc dù điều đó không có nghĩa là sự đóng góp vì chi phí xây dựng nổi tiếng là khó ước tính. Người ta thường nói rằng những tòa nhà tốt đòi hỏi khách hàng tốt và những tòa nhà tuyệt vời nhất thiết cần có những khách hàng tuyệt vời- người sẽ hỗ trợ cho kiến trúc sư cũng như sẽ thử thách họ. Chắn chắn không phải ngẫu nhiên mà trong cuốn Kiến trúc vô nghĩa (Architecture of the Absurd) John Siber lại chỉ ra rằng tòa nhà trụ sở IAC của Gehry ở New York, được thiết kế cho Barry Diller, là công trình tốt nhất mà kiến trúc sư này thực hiện trong những năm qua.

image

Tòa nhà trụ sở IAC của Gehry ở New York – Nguồn moleskinecity.com

Thực tế rằng kiến trúc là một môn thể thao đồng đội là điều làm cho những tòa nhà trở nên lý thú như vậy.Nghệ thuật chủ yếu thường là sự phản chiếu của cảm giác riêng, nhưng kiến trúc kể cho chúng ta điều gì đó về xã hội đã tạo ra nó, công nghệ, giá trị và thị hiếu. Với ý thức đó, việc xây dựng những tòa nhà giống như là sản xuất những bộ phim hơn là sáng tạo ra một tác phẩm nghệ thuật cá nhân. Giải thưởng viện hàn lâm (Oscars) đã nhận ra rằng lý thuyết sáng tạo (auteur)trong việc sản xuất phim có rất ít liên quan đến việc sản xuất phim cơ bản, đó là lý do tại sao giải Oscars được trao cho tất cả các mặt sau- chỉ đạo nghệ thuật, hòa âm, hóa trang- và tại sao giải hình ảnh tốt nhất lại được trao cho nhà sản xuất, chứ không phải là giám đốc, biên kịch hay diễn viên. Có thể giải Pritzker nên được trao cho “Tòa nhà tốt nhất”. Giải này sẽ có thể rơi vào tay kiến trúc sư, kỹ sư, người xây dựng và cả khách hàng nữa.

Theo Slate

18 BÌNH LUẬN

  1. Rất có lý, đặc biệt là ở VN có những CNDA “tác giả” của công trình được giải thưởng kiến trúc quốc gia những không tham gia vào quá trình sáng tác, chỉ đi “quan hệ”. Những người có “quan hệ” dĩ nhiên thành chủ nhiệm dự án và nếu họ có bằng KTS nũa thì họ lại được biến thành tác giả.

    Tôi không biết liệu với 40 dự án (chắc là lớn) được triển khai đồng thời thì bác Jean thực sự tham gia sáng tác được mấy dự án? Dĩ nhiên 1 trong 40 cái kia được đánh giá cao hay được giải thưởng thì bác Jean sẽ xơi hết thành quả!

  2. Quan điểm của giáo sư gì nói chung vớ vẩn.

    Nên nhớ một công trình được gọi là Kiến Trúc khác với một công trình Xây Dựng. Một dàn nhạc thì vị trí của người nhạc trưởng chỉ huy bao giờ cũng được giới thiệu 1 cách trang trọng nhất. Một bộ phim khi được giải thưởng thì danh giá nhất vẫn là người đạo diễn. Một đội bóng không thể thành công khi không có sự dẫn dắt lối chơi của 1 ngôi sao…Và những yếu tố cá nhân xuất sắc đó mới làm thay đổi được cục diện.

  3. Nhưng so sánh viêc làm ra 1 công trình kiến trúc với một bộ phim quả thật cũng có nét tương đồng…Chúng ta phải vinh danh những người đứng sau đó vì vai trò ngày càng lớn của họ trong những dự án ngày càng phức tạp … Ý của ông giáo sư này không hề phủ định vai trò của KTS…

  4. Một bộ phim thành công thì đúng là danh giá nhất thuộc về đạo diễn. nhưng người ta đâu có chỉ trao giải cho đạo diễn ?
    Một đội bóng đoạt chức vô địch cúp được trao cho đội, ko ai trao cho 1 HLV, 1 tiền đạo, hay 1 thủ môn.
    Một bản nhạc hay người ta nhắc tới cả ca sĩ thể hiện và nhạc sĩ sáng tác.

    Một giải thưởng KT đúng mực có lẽ nên trao giải theo tên công trình, đó là đứa con chung của 1 tập thể, vinh dự thuộc về cả 1 tập thể chứ ko phải độc quyền của 1 người.

    Cụ Hồ được tôn vinh vì lãnh đạo tài ba, nhưng một mình Bác ko đem lại độc lập cho VN, bên cạnh đó người ta còn tôn vinh những cái tên riêng, những chiến sĩ hi sinh, những người mẹ, những thương binh liệt sĩ phải ko ?

  5. Có lẽ cũng nên tách ra thành các giải thưởng phụ kiểu như: KTS bổ toilet xuất sắc nhất, KTS nam chính xuất sắc nhất, KTS nữ làm mô hình khéo nhất, KTS đạo diễn xuất sắc nhất, KTS render đẹp nhất … trong đó có những giải được đánh giá cao hơn như KTS đạo diễn, KTS sáng tác… Thực ra thằng KTS thì hơn chó gì thằng đạo diễn hay biên kịch, thế mà có đòi ăn cả tất.

    Tôi nhớ mang máng là ông (hay bà Clinton, đại để là chính trị gia) đã từng được 1 giải Grammy vì 1 bài diễn văn hay!

    Chính vì cái kiểu tôn vinh cá nhân này nên các KTS đua nhau mở văn phòng riêng, có khi chỉ vì cái giải thưởng phò kiểu KTS vẽ nhà dân xuất sắc nhất box KT TTVNOL.

  6. Tôi lại có ý: Người đầu tiên nghĩ ra ý tưởng kiến trúc là người sinh thành, phải được ghi công; còn người cùng tác thành, hoàn chỉnh tác phẩm được coi là người dưỡng dục. Tác giả chỉ nên là người sáng tạo ý tưởng mà thôi, họ sẽ có công lớn nhất, ko nên đưa cả…người bảo mẫu vào nữa, đông lắm, nhất là đối với tình trạng Việt Nam; Chuyên viên Sở Xây dựng hay Quy hoạch – Kiến trúc rồi Hội đồng tập thẻ nữa, đông lắm, nếu khen thì họ sẽ nhận hết nhwung nếu thử chê xem, họ sẽ… chạy hết, trơ 1 người duy nâất mà thôi, vậy nên chỉ trao cho 1 người theo cách suy nghĩ của tôi.

  7. Các giải thưởng trong nghành kiến trúc thường là trao cho kts, cha đẻ của đứa con -tác phẩm. Một công trình trải qua 2 phần: thiết kế(chuyển tải ý tưởng thành bản vẽ) và thi công (hiện thực hóa từ bản vẽ trên giấy thành thực tế). Thế nên đội ngũ thực hiện thiết kế hay thực hiện thi công vẫn chỉ làm vai trò chuyển hóa ý tưởng của tác giả thành thực tế. Pritzker tôn vinh sự sáng tạo, các ý tưởng mới mẻ hơn là đề cao quá trình thực hiện công trình, thường là các công đoạn mang tính kỹ thuật nhiều hơn.
    Không biết trên thế giới có trò trao giải thưởng kiến trúc cho chủ đầu tư không, những người có tiền xây dựng công trình, hay chỉ Việt Nam mới có trò tôn vinh chủ đầu tư như vừa qua.

  8. Uy tín đối với xã hội của Pritzker có khi chả bằng Oscar hay Grammy cho dù 2 giải kia là của riêng Mỹ. Có mấy ai biết đến Pritzker đâu? Nếu không có âm nhạc và điện ảnh (2 ngành nghệ thuật xa xỉ) thì cũng không sao, nhưng nếu không có kiến trúc thì…

    Vậy mà 2 giải kia lại có thể chia ra rất chi tiết các giải thưởng phụ. Oscar, Grammy và cả Nobel đều bổ sung thêm các giải thưởng mới qua thời gian nhưng Pritzker lại không thay đổi kể từ khi ra đời.

    Việc tôn vinh 1 KTS duy nhất cho 1 dự án là cách làm khá bảo thủ bởi vì 1 KTS bao sân toàn bộ chỉ có thể có ở thời cổ đại với các KTS kiểu De Vinci, Michelangelo… Thời đó KTS làm được tất cả các công đoạn trong thiết kế, thậm chí thể hiện rất tốt, có khi dám cầm búa để đục đá cho các tác phẩm điêu khắc tại công trường.

    KTS kiểu đó bây giờ đã tuyệt chủng rồi. KTS sáng tác cỡ bác Jean bây giờ phần nhiều là không thể thể hiện bản vẽ được, chỉ đảm nhận được vai trò sơ phác bằng bút chì bút bi. Tức là vai trò đã giảm đi rất nhiều. Công trình càng phức tạp, hàm lượng kỹ thuật càng cao thì vai trò của các cộng sự càng lớn. Nếu vì cái CCTV mà Rem được Pritzker thì cũng nên chia cho KC sư 1/3 giải.

  9. Ông giáo sư kia không hiểu rõ bản chất của giải thưởng Pritzker. Giải thưởng pritzker là giải thưởng danh giá của ngành kiến trúc để tôn vinh SỰ NGHIỆP của một kiến trúc sư. Không phải chỉ bởi 1 vài công trình xuất sắc của kiến trúc sư , mà những công trình kiến trúc phải mang tính TƯ TƯỞNG ĐỘT PHÁ mang đấu ấn của cá nhân kiến trúc sư đó và tạo thành một TRÀO LƯU kiến trúc có sự ẢNH HƯỞNG mạnh mẽ đến xã hội và các thế hệ kiến trúc sư đi sau.

  10. đồng ý với minhteq!
    gửi ali33: chưa đề cập về bài viết, ko thể nói Pritzker “thấp kém” hơn Oscars hay Grammy. bởi đó là những giải thưởng trao cho những vị được gọi là “người của công chúng” thường xuyên xuất hiện trên các phương tiện truyền thông, nếu ali muốn kiến trúc sư cũng giống như vậy, tức là lê la ngoài phố diễn miễn phí cho paparazzi hay chờ fan xin chữ ký thì có lẽ không ông kiến nào có thời gian rỗi rãi tạo để tạo ra cả một trào lưu hay trường phái kiến trúc đâu!
    giải Pritzker, theo tôi, đó là giải thưởng cuộc đời, mỗi năm chỉ có một người được trao, và người đó chỉ nhận một lần. các anh thử đặt mình là người nhận giải thì sẽ thấy, ko phải nói ích kỷ, mà đó là cảm giác tự hào thiêng liêng đối với bản thân.
    tôi xin bình luận 2 dòng cuối của bài viết:”Có thể giải Pritzker nên được trao cho “Tòa nhà tốt nhất”. Giải này sẽ có thể rơi vào tay kiến trúc sư, kỹ sư, người xây dựng và cả khách hàng nữa”. một giải thưởng thiêng liêng bị thương mại hóa. khách hàng chi tiền ra, và họ đã có một công trình đẹp, như vậy là đủ rồi. họ lãnh thêm tiền bạc và tiếng tăm chỉ vì họ đã sở hữu cái đẹp ư!?
    tôi không có ý xúc phạm đến các kỹ sư, công trình đứng vững thì kiến trúc sư mới đứng vững được. và tôi nghĩ sẽ phải có một giải thưởng dành riêng cho các anh, nhưng không phải là Pritzker.
    một giải thưởng về giải pháp kết cấu và thi công hay cũng có thể lắm chứ!

  11. Đánh gia sự nghiệp của KTS thực ra cũng thông qua 1 vài công trình mà thôi. Chẳng hạn Utzon chỉ có 1 cái Opera Sydney mà được giải, hơn nữa lại quá muộn so với tuổi đời lẫn tuổi của tác phẩm. Công trình đó có công của KS KC quá nhiều.

    Những tiêu chí mà minhteq đưa ra thì nói chung là cả Oscar lẫn Grammy cũng đòi hỏi. Ngay cả giải Cánh diều vàng cũng có 1 giải thưởng dành cho sự nghiệp diễn xuất (Trà Giang đã đoạt giải), ngoài các giải thưởng phụ khác.

    Đây hoàn toàn là sự góp ý của ông GS với Ban Giám khảo. Quyền không đồng ý là của họ và có vô số lý do để biện luận. Ban GK Oscar hay Grammy cũng có quyền làm như vậy nhưng họ không làm thế.

    Người ta hay nói Pritzker là giải Nobel trong kiến trúc, nhưng chính giải Nobel lại không “hẹp hòi” như Pritzker. Nobel hòa bình đã từng được trao đồng thời cho cả 2 người là kẻ thù của nhau như Kissinger và Lê Đức Thọ, Mendela và tổng thống Nam Phi. Nobel có đến 4-5 giải cho các chuyên ngành khác nhau, thậm chí cái thì do Nauy trao cái thì do Thụy Điển trao. Nhưng không phải vì thế mà Nobel kém danh giá hơn Pritzker.

    Tất cả là do ban GK Pritzker quyết định và tôi (có thể cả ông GS kia) không có ý định đấu tranh để làm thay đổi nó. Tạm thời đành phải bằng lòng với tính “mặt trận” của giải thưởng KT VN.

  12. cho tôi xin lỗi vì lời lẽ thiếu kiềm chế!
    dù gì thì mỗi người có một quan điểm của mình. hy vọng chúng ta diễn đạt làm sao để tránh người khác hiểu lầm và nổi giận, nhá!
    “Pritzker là Nobel (hay Oscar) của kiến trúc ” chỉ là cách nói cho tất cả mọi người dễ hình dung về một giải thưởng sinh sau đẻ muộn. không thể so sánh Pritzker với Nobel hay Oscar; bởi Nobel, Oscar có từ khi nào và Pritzker có từ khi nào.
    dĩ nhiên, các hạng mục trao giải của Nobel và Oscar thời điểm hiện tại chắc chắn là nhiều hơn ngày đầu tiên. nhưng vào lúc mới ra đời, Nobel và Oscar không trao cho một người.
    tôi nghĩ cách đây gần 30 năm, kiến trúc sư không còn đơn độc như Leonard Da Vinci hay Michelangelo, người ta cũng có lý do để Pritzker chỉ có một giải duy nhất…

  13. Giải Pritzker không phải trao cho Kiến trúc sư dựa trên 1 công trình duy nhất, mà dựa trên tất cả các đóng góp cho kiến trúc thế giới, tức là nhiều công trình.

    Đó là sự khác biệt giữa Pritzker và Oscar hay Nobel. Trong Oscar chỉ có giải “Thành tựu suốt đời” gì đó là hao hao giống Pritzker.

    Nếu muốn trao giải cho nhiều người thì mở thêm giải thưởng khác. Vậy thôi. Đừng bắt Pritzker phải mở rộng giải thưởng để trao cho nhiều người.

    Utzon có nhiều công trình và lý luận khác rất đáng giá trong thời đại của ông. Còn riêng trong tòa Sydney Opera House, ông là người có công lớn từ thiết kế ban đầu đến giai đoạn thiết kế chi tiết và nội thất. Utzon đưa ra giải pháp tạo hình mái cuối cùng rất có lợi cho việc thi công hàng loạt. Tất nhiên có tài năng của Ove Arup trong đó nhưng công lớn vẫn là của Utzon. Sau khi Utzon đi thì phần việc cho các KTS khác chỉ là phân nửa hạng mục thiết kế nội thất và khai triển chi tiết bản vẽ.

  14. Không có ý tưởng kiến trúc ban đầu thì tất cả những con người hoàn thiện nó sẽ thất nghiệp hết. Trong các loại giải thưởng thì chỉ có những giải trao cho duy nhất một người mới là danh giá. Mình không khoái những giải thưởng trao cho nhiều người cùng một lúc. Còn về giải thưởng Pritzker tôi nghĩ là họ trao cho một kts vì sự đóng góp của họ với việc tạo hình ảnh kiến trúc cho thế giới, nó k trao cho một công trình cụ thể nào. Tôi ủng hộ việc trao chỉ cho duy nhất một người.

  15. truoc khi lam giao su.nguoi ta phai lam tien siiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii thi phai.hmmm, buon cho cai su hoc hanh bay gio cua cac pac. ko nghi duoc gi lai nghi bây. chắc bài nhận xét này lằm trong đinh mức viết cho đủ bài để trở thành giao su thi phai? hmmm. pac giao su này theo chủ nghĩa nhân đạo kiểu "the king off sến.". mấy cái pác thi công thì cần eo gì preeeeeeeeeeke. giải thưởng lớn là "how many?". hmm.buồn cho cái sự hoc.hmmm.
    nói thật ko biết có phải các pac nhà mình vì ngủ quên mà dịch nhầm không chứ mình đọc gây ức chế quá mà phải viết mấy dòng.hhmm.
    nói như pac ấy cái giải nobel phải trao cho cả bố của giáo sư, mẹ của giáo sư, thậm chí cả bà vú em rửa mông cho vị giáo sư này hồi con nít nữa các pac nhỉ.
    mình nhớ trong triết học mac có nói " thiên tài là sự kết tinh của "xã hôi", thiên tìa đi trước thời đại"…các pác học rộng hiểu nhiều tự suy diễn nhé.
    còn em đã đọc về giải thưởng này, trong định nghĩa về giải thưởng này có câu đại ý thế này " ….những người đóng góp vào sự thay đổi vượt bậc về nhận thức của loài người"
    còn về vị giáo sư này nếu bạn nào đã từng đọc cuốn "suối nguồn." sẽ thấy pac này trong đó.hhmm
    buon cho cai su hoc.
    giá như pác nào dịch được và gửi được thư này cho pác giáo sư tây này hộ em thì nói với pác ấy giúp em là về công ty em làm việc, em dạy lại từ đầu, yên tâm có lương.

  16. mô hình kiến trúc là một kiểu hình kim tự tháp. mà đỉnh cao là người kiến trúc sư trưởng, trao pritzker cho người đứng đầu là chứng nhận cho hả một hệ thống bao gồm xây dựng, ý tưởng, kiến trúc, v.v.v và cả ngôn ngử thiết kế và thông điệp của người kts trưởng ấy đề ra, có thể như là đại diện cho một phong trào thiết kế. chứ không phải chỉ tủn mủn như mấy bác kts việt nam nửa mùa ko có hệ thống cũng chẳng có môi trường như hiện nay, vì vậy ý kiến bài viết đưa ra chỉ như một bài luận viết ra cái mà ai cũng ngầm hiểu với nhau…..