Đối thoại 01: Tư tưởng Hiện đại, Le Corbusier và phát triển đô thị của HN

210

Tại sao lại đề cập tới Le corbusier vào lúc này?


Trung hòa Nhân chính, Hà nội


Mỹ đình, Hà nội


1980, Kim Liên, Hà nội

Trong quá trình phát triển, nhiều mô hình được đưa ra thử nghiệm thực tiễn. Sự hiểu biết sâu sắc hơn về sẽ giúp con người đưa ra quyết định cho mình. Hiểu người cũng là để hiểu mình, tìm ra mình là ai.

Tại một đô thị như Hà nội, mô hình nhà ở tập thể của Le corbusier đầu tiên đã được thực hiện vào những năm 70’s và 80’s, thời kì chúng ta xây dựng các khu nhà tập thể 5 tầng. Hiện tại, chúng ta đang tiếp tục phát triển một hà nội với hạ tầng giao thông và các đô thị mới với các chung cư như Linh Đàm, Định Công, Trung hòa nhân chính…, về bản chất vẫn là các tòa tháp mà các kiến trúc sư mang tư tưởng “Hiện đại” đã cổ xúy vào nửa đầu thế kỉ trước.

Về dự án thành phố Ánh sáng của Le corbusier?


Radial city, Paris 1922, Le Corbusier

Dự án thành phố ánh sáng của Le Corbusier, cho đến nay được xem là một thất bại tiêu biểu nhất của tư tưởng hiện đại. Do một sự ngộ nhận về một cuộc sống tốt đẹp hơn nhờ các phương tiện khoa học kỹ thuật, một tương lai mới mà Le Corbusier đã dùng để phủ định hoàn toàn không gian đô thị của thế kỉ 19 Paris, tạo ra một viễn cảnh chưa bao giờ phù hợp với cuộc sống thực tế đầy sinh động của con người.

Không gian đô thị là sao?


Hội an, Quảng nam


Rob Krier, Nghiên cứu hình loại không gian đô thị, 1979.

Một cách cơ bản, không gian đô thị nói chung, là phần không gian còn lại phía ngoài các công trình. Trong khi không gian đô thị của các đô thị trước hiện đại phù hợp với tỉ lệ con người, thì điều này đã bị vi phạm nghiêm trọng trong quy hoạch các thành phố hiện đại.

Một điều dễ thấy, các công trình của Corbu đứng độc lập như một vật thể, thường không có sự tương tác, liên hệ nào với các không gian xunh quanh hay các công trình khác.

Các nhà tư tưởng hiện đại khác?


Brasilia, Brasil,1956

Các dự án như Chandigard và Brazilia và cả Canberra được thực hiện toàn bộ bởi một tầm nhìn thống nhất của một kiến trúc sư. Điều thiếu vắng trong các đô thị này là sự đa dạng của không gian đô thị ở tỉ lệ tiếp xúc với con người, sự gần gũi với con người và sự tự nhiên của các sinh hoạt đô thị của các đô thị thế kỉ hình thành trước thế kỉ 19. Các đô thị hiện đại này là tượng đài cho các kiến trúc sư, nhưng là một sự chối bỏ các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng con người.

Cụ thể các giá trị của đô thị “trước hiện đại” là sao?


Phố Hà nội, Bùi Xuân Phái

Trên thế giới có nhiều đô thị nổi tiếng như Venice, khu phố cổ Paris, Amsterdam, Barcelona… Tại Việt nam, có thể thấy đó là Phố cổ hội An, khu 36 phố phường. Tại những đô thị này, dạng thức của các hoạt động đô thị vô cùng phong phú và đa dạng. “Bức tranh cuộc sống” diễn ra hàng ngày, mỗi người tham gia đều là một nghệ sĩ và một nhân vật, với muôn bi hài của cuộc sống. Có lẽ sự trải nghiệm đó có lẽ là giá trị lớn nhất của sự tồn tại của con người bên cạnh nhau.

Đặc thù của các đô thị “trước hiện đại”


Hà nội


Venice, Italy


Hội An, Quảng Nam


Rob Krier, Dạng thức của không gian đô thị 1979

Mỗi hành vi đều diễn ra trong một không gian nào đó, và cuộc sống trong đô thị cũng vậy. Theo các nhà nghiên cứu đô thị đã tổng kết. Về mặt không gian, mọi đô thị cho đến cuối thế kỉ mười chín được cấu thành bởi hệ thống không gian các tuyến phố (streets) và các quảng trường (squares). Các công trình kiến trúc xunh quanh các quảng trường và các tuyến phố có ý nghĩa rất lớn trong sự sống của các đô thị đó.

Có mô hình phát triển nào trong thế kỉ 20 đã thừa kế các giá trị vừa đề cập.


Khu phố Pháp, Hà nội


Barcelona, Spain


Berlage, South Amsterdam, đầu 20th Cent.

Trong hiểu biết hạn hẹp của tôi, dự án Phát triển South Amsterdam của Berlage, quy hoạch phát Bacerlona, dự án nghiên cứu và phục hồi Stugart của Rob Krier hay bản thân đồ án quy hoạch “khu phố pháp” tại Hà nôị là một số trong số các đồ án đã có may mắn không bị ảnh hưởng bởi tư tưởng cực đoan của các kts hiện đại. Các dự án này ở các mức độ khác nhau đã thừa kế và phát triển lối sống đặc thù của những đô thị nơi đó từ thời kì trước thế kỉ 19.

Những phát triển hôm nay của Hà nội.

Trong khu phố Pháp, nhiều dự án cao tầng như Tháp hà nội, Khách sạn Melia, Incombank mọc lên đã phá vỡ sự đa dạng và gắn kết phức hợp của cấu trúc không gian đô thị, tạo ra một tiền lệ rất tiêu cực. Các công trình như trường Đại học tổng hơp, thư viện quốc gia, trường Trưng vương, Bảo tàng lịch sử, Trung tâm bách hóa tổng hợp cũ mới là những công trình phù hợp với cấu trúc tuyến phố, không gian mở quảng trường của khu vực này.

Như ở trên đã đề cập, bản chất của các dự án cao tâng chung cư hôm nay không khác những năm 60s và 70s về sự thiếu quan tâm tới không gian đô thị.

Sự phát triển mở rộng của Hà nội hôm nay nổi bật bởi các dự án hạ tầng giao thông lớn và các khu đô thị mới, các tòa chung cư cao tầng hiện đại. Sự cổ xúy cho công cuộc phát triển vật chất diễn ra khắp nơi. Tuy nhiên, sự phát triển của Hà nội cả về kích thước đô thị và loại hình không gian đang mâu thuẫn với một đô thị đã được hình thành và phát triển gần ngìn năm trước thời kì hiện đại.

(Còn tiếp…)

09.2007 Chân Phương

2 BÌNH LUẬN

  1. Hi a T. Là e, Phương đây. 🙂 Đang nghỉ việc nên e thật rảnh rỗi.
    Tìm mãi mới ra mấy bài viết của a. Sao e không thấy có tiếp các phần còn lại của chủ đề ạ? Bài viết cho thấy một tầm hiểu biết rất sâu rộng các vấn đề về phát triển đô thị, thể hiện sự quan tâm tới tương lai phát triển đô thị của Hà Nội. Song dường như chưa đi tận sâu vào vấn đề chính. Em vẫn chưa hiểu ý của a về “phát triển đô thị của Hàn”. Những bài học trong quá khứ liệu có thể đưa ra được những bài học và kinh nghiệm gì cho thực tại…
    Mong lại đươc tiếp nhận được nhiều sự chỉ giáo của anh.
    🙂
    (Mới đầu e đọc cứ tưởng bài viết này là của a Kiến Lửa ạ…hic hic)