Thiết kế kiến trúc là trân trọng những gì đã có

1
2903

Mùa đông năm 2014, chúng tôi bắt đầu quá trình thương thảo hợp đồng Thiết kế cải tạo công trình Nhà C1 Đại học Bách khoa Hà Nội (ĐHBK). Ngồi trong căn phòng làm việc của Ban quản lý các dự án xây dựng ĐHBK, khi nhìn thấy rất nhiều bản vẽ minh họa các phương án kiến trúc của các công ty tư vấn khác – mà hầu hết trong số đó là phá bỏ những công trình hiện trạng để xây dựng những công trình mới – chúng tôi quyết định phải hành động vượt ra khỏi giới hạn công việc trong hợp đồng. Đó là giúp những người quản lý ngôi trường này hiểu rõ những giá trị của những công trình mà họ đang có.

Nhà C1 - Sảnh chính (03/2015)
Nhà C1 – Sảnh chính (03/2015)
Nhà C2 (03/2015)
Nhà C2 (03/2015)

Được quy hoạch và thiết kế từ năm 1954, đồ án Đại học Bách Khoa Hà Nội do kiến trúc sư Е.С. Будник, С. М. Айрапетов và các cộng sự thực hiện đã thể hiện rõ ràng những tư tưởng của Chủ nghĩa Kết cấu Nga – với công năng rõ ràng, mạch lạc, đường nét kiến trúc tự do, táo bạo, mạnh mẽ và vô cùng trong sáng. Cùng với điều đó, những chi tiết và cấu tạo kiến trúc phù hợp với khí hậu nhiệt đới gió mùa cũng được đưa vào một cách cẩn trọng. Quan sát, đo vẽ và dựng lại những mô hình hiện trạng của toàn bộ các hạng mục này là một quá trình khám phá tuyệt vời đối với chúng tôi.

Quan điểm chính của Chủ nghĩa Kết cấu được phát biểu lần đầu tiên trong tài liệu do Naumgabo và Pepzne xuất bản ngày 5/8/1920 tại Moscow nhan đề “Tuyên ngôn của chủ nghĩa hiện thực” – mà sau này được coi như tuyên ngôn của Chủ nghĩa Kết cấu – trong đó lập luận rằng: “Sự tiện nghi về kỹ thuật và công năng của hình thức kiến trúc mới – xuất phát từ việc sử dụng bằng mọi cách trong quá trình sáng tác các phương pháp thiết kế khoa học, sự phát triển của kỹ thuật xây dựng và khoa học ứng dụng – yêu cầu người kiến trúc sư phải có thái độ mới với cơ sở công năng – kết cấu của ngôi nhà”.
Thật không may cho nước Nga, suốt những năm 1920, các kiến trúc sư Xô Viết đã phải tranh đấu trong một thập niên đầy khó khăn – khi lý tưởng ban đầu của cuộc Cách mạng nhường chỗ cho chính sách cực đoan của Stalin. Ngôn ngữ kiến trúc của Chủ nghĩa Kết cấu không được chấp nhận trong chế độ Cộng sản Xô Viết khi nó thể hiện sự tự do và phản ánh hiện thực cuộc sống. Các cuộc tranh luận chấm dứt khi Stalin chấp nhận một chủ nghĩa cổ điển xa lạ ngự trị bộ môn thiết kế kiến trúc ở Liên Xô từ khoảng năm 1935.
Mặc dù Chủ nghĩa Kết cấu đã chết ở Liên Xô từ rất sớm, nhưng nó đã tìm được những vùng đất mới tại các nước thuộc khối xã hội chủ nghĩa, nơi mà các kiến trúc sư Xô Viết cấp tiến được tự do sáng tác. Nó đã trở thành một thứ văn hoá thị giác đối với những nhà thiết kế tìm kiếm những hình thức biểu hiện cấp tiến trong suốt thế kỷ XX.

Nhà C1 - Bản vẽ
Nhà C1 – Bản vẽ

Tháng 4/2015, trong một căn phòng nhỏ ở chính tòa nhà C1, tôi đã nói với Ban giám hiệu ĐHBK khi đó rằng ở đồ án này, nhiệm vụ của kiến trúc sư không quan trọng bằng sự thấu hiểu những giá trị công trình của những người đang sử dụng nó. Cuối cùng, những đề xuất của chúng tôi đã được chấp thuận, các công trình cũ sẽ được khôi phục những chi tiết nguyên gốc, chỉ phá bỏ những phần cơi nới tạm thời trước đây. Một số chi tiết kỹ thuật sẽ được thêm vào để phù hợp với hệ thống cơ điện. Sáng tác mới duy nhất của chúng tôi là nhà để xe, nhỏ bé và khiêm tốn nhưng mang tinh thần của công trình chính.
Thiết kế kiến trúc, đôi khi không phải cố gắng tạo ra điều mới mẻ, mà là trân trọng những gì đã có.

Nhà C1 - Phương án cải tạo (góc nhìn từ sân trong)
Nhà C1 – Phương án cải tạo (góc nhìn từ sân trong)
Nhà C1 - Phương án cải tạo (góc nhìn từ đường Giải Phóng)
Nhà C1 – Phương án cải tạo (góc nhìn từ đường Giải Phóng)
Nhà để xe mới
Nhà để xe mới

KTS Nguyễn Khánh Hòa