Đại tá, Kiến trúc sư Trần Mạnh Đức: “Chất lính” là ẩn số thành công
“Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh”, trong những ngành nghề lao động quân sự, nghề của những kiến trúc sư mặc áo lính ẩn chứa những đặc thù, cả những điều khó nói và ít nói nên lâu nay, trên báo chí, thông tin về họ thật ít ỏi. Vì thế, một buổi chiều đầu hè, chúng tôi may mắn có dịp trò chuyện cùng Đại tá, Kiến trúc sư (KTS) Trần Mạnh Đức, Viện trưởng Viện Thiết kế (Bộ Quốc phòng), người đã có tới 30 năm gắn bó với nghề kiến trúc trong quân đội và được anh chia sẻ nhiều điều thú vị xung quanh công việc của những người được mệnh danh là “dân kiến mặc áo lính”…
Khi kiến trúc sư mang quân phục
PV: Thưa Đại tá, KTS Trần Mạnh Đức, duyên nợ nào khiến anh đến với nghề kiến trúc sư trong quân đội?
Đại tá, KTS Trần Mạnh Đức thuyết trình mô hình mẫu doanh trại với các đại biểu dự hội nghị tập huấn về công tác xây dựng cơ bản toàn quân năm 2012.
Đại tá, KTS Trần Mạnh Đức: Hồi những năm 1976-1977, đất nước vừa bước ra khỏi cuộc chiến tranh, còn bộn bề bao công việc cho cuộc tái thiết. Học xong cấp 3, nghe người ta nói các ngành cơ điện, vô tuyến đang “thời thượng”, tôi thi vào Học viện Kỹ thuật quân sự thấy có mã ngành “CĐ” nên đăng ký luôn vì tưởng là “cơ điện”, sau mới hay đó là ngành… cầu đường. Sau này, Học viện tổ chức thi vẽ mỹ thuật, duyên nợ với nghề kiến trúc đã tới, tôi đạt điểm cao nhất môn này nên được chọn sang học lớp kiến trúc khóa 12 của Học viện rồi ra trường, gắn bó với công việc này từ đó đến nay.
PV: Như vậy là phải sau hơn 30 năm, tính từ khi một số KTS người Việt tốt nghiệp Trường Mỹ thuật Đông Dương “ra lò” thì quân đội ta mới có lớp kiến trúc sư đầu tiên được đào tạo tại một học viện của quân đội. Được công tác liên tục tại Viện Thiết kế 30 năm, anh rút ra điều gì là nét đặc trưng và thuận lợi nhất của những người làm kiến trúc trong môi trường quân đội?
Đại tá, KTS Trần Mạnh Đức: Tôi nghĩ, đó chính là “chất lính”. Kỷ luật là sức mạnh quân đội đồng thời kỷ luật, tính chính xác, tính nghiêm ngặt trong công việc cũng rất tương đồng, thuận lợi cho nghề kiến trúc mặc dù nghề này đòi hỏi tính sáng tạo, tính nghệ thuật cao. “Chất lính” là yếu tố quan trọng giúp cho thương hiệu của Viện ngày càng nâng cao, giúp xây dựng một đội ngũ vừa có kỷ luật, vừa có văn hóa, có kỹ thuật và nghệ thuật. Môi trường quân đội còn giúp chúng tôi xây dựng văn hóa doanh nghiệp, sự đoàn kết, tương trợ, học hỏi nhau trong thực thi nhiệm vụ, khơi dậy kỹ năng làm việc nhóm. Trong kiến trúc nói chung, tác phẩm gắn với tác giả, với yếu tố cá nhân, nhưng tinh thần đồng đội sẽ hỗ trợ điều đó vì lợi ích chung. Môi trường quân đội cũng giúp các kiến trúc sư học hỏi nhau nhiều. Cái gì khó thì chúng tôi xác định phải học, phải nhờ chuyên gia, kể cả là chuyên gia nước ngoài. Tư vấn nhà cao tầng, xử lý tầng hầm, khách sạn, resort, bệnh viện là khó song chúng tôi đã vươn lên làm tốt và luôn tạo được dấu ấn, kể cả trong khâu quy hoạch và thiết kế. Trong đội hình các đơn vị tư vấn thì Viện Thiết kế hiện nay là một trong 10 đơn vị tư vấn đa ngành hàng đầu của đất nước. Có lần Hội Kiến trúc sư Việt Nam xếp chúng tôi ở top 5.
PV: Có phải vì là những kiến trúc sư mang quân phục, công tác tại một đơn vị chuyên môn về tư vấn xây dựng của Bộ Quốc phòng nên các anh có ưu thế hơn các đối tác khi chiếm lĩnh thị phần các công trình quốc phòng?
Đại tá, KTS Trần Mạnh Đức: Cần phải hiểu đúng về vấn đề này. Thế mạnh không có nghĩa là được châm chước, ưu ái theo chủ quan mà trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, để có được các dự án, Viện Thiết kế cũng phải nhập cuộc thương trường, thi tuyển công khai, minh bạch cùng các nhà thầu bên ngoài, trong đó có cả các nhà thầu quốc tế. Tôi xin lấy ví dụ việc tham gia tuyển chọn ý tưởng kiến trúc nhà N12 /Học viện Quốc phòng gần đây. Dự án tòa nhà này có tổng đầu tư 400 đến 500 tỷ đồng trong thời điểm kinh tế khó khăn như thế này là một dự án rất được quan tâm. Trong bối cảnh thắt chặt đầu tư, những dự án lớn rất ít thì dự án của Học viện thực sự được rất nhiều công ty tư vấn trong và ngoài nước chú ý. Vì vậy, khi tổ chức thi tuyển rất chặt chẽ, hội đồng gồm các đồng chí Cục trưởng Cục Doanh trại, Phó giám đốc Học viện Quốc phòng, Cục trưởng Cục Hậu cần của Học viện và các thành viên khác là Chủ tịch, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam là các Kiến trúc sư chuyên gia có tên tuổi. Cuối cùng, trong 8 phương án dự thi thì Viện chúng tôi được một phương án giải Nhất và một giải Ba. Công ty liên doanh nước ngoài (Hàn Quốc) là đơn vị có thương hiệu mạnh đạt giải Nhì. Hiện nay, các công ty tư vấn ở cả trong và ngoài nước đều sa sút, nhiều đơn vị lớn phải cho nhân viên nghỉ việc, giảm số lượng lao động, cạnh tranh trên thị trường tư vấn ngày càng trở nên khốc liệt. Cho nên, với Viện Thiết kế, chúng tôi luôn xác định “có cứng mới đứng được đầu gió”, có làm tốt thì mới có công ăn việc làm. Đã qua rồi cái thời kỳ “đi đêm” đối với Hội đồng giám khảo các dự án tư vấn bao giờ cũng là các chuyên gia uy tín, muốn thuyết phục được họ chỉ có một cách bằng chính chất lượng sản phẩm. Cuộc thi chọn phương án Khách sạn 5 sao của Bộ Quốc phòng năm 2008 có cả các nhà thầu quốc tế tên tuổi từ Pháp, Nhật, Đức, Hàn Quốc tham gia nhưng cuối cùng Quân ủy Trung ương đã chọn Viện Thiết kế cũng là một ví dụ. Chúng tôi cũng hướng tới nhiều cái mới, cái sáng tạo như công trình ngôi nhà đa mục tiêu nhà chống biến đổi khí hậu kiến trúc sinh thái trong Cù Lao Bà Sang…Viện Thiết kế xây dựng một mô hình nhà cho những người dân sống hai bên bờ sông Hương ở Huế, là một thành phố du lịch đông dân cư và có bề dày văn hóa nhưng khi nước biển xâm thực có thể gây ra rất nhiều hệ lụy. Ngay trong sản phẩm này đã thể hiện sự kết hợp kinh tế với quốc phòng bởi mô hình nhà này không chỉ áp dụng cho riêng Huế mà còn có thể áp dụng cho nhiều vùng sâu, vùng xa gặp khó khăn, bão lụt.
Vượt khó và “kiến trúc xanh”
PV: Trong bối cảnh nền kinh tế trong nước và thế giới đang gặp rất nhiều khó khăn, ngành xây dựng suy thoái kéo theo thị trường tư vấn xây dựng rất trầm lắng, bằng cách nào để năm 2011 vừa qua, Viện vẫn đạt doanh thu 147 tỷ đồng, tăng trưởng 117% và giữ được mức thu nhập hơn 8 triệu đồng /người/tháng?
Đại tá, KTS Trần Mạnh Đức: Trong bối cảnh nền kinh tế khó khăn như thế này, chúng tôi xác định hai chiến lược: Một là, về thị trường phải giữ chắc cho được thị trường quốc phòng. Đây vừa là thế mạnh, vừa là nơi khẳng định vị trí, vai trò, nhiệm vụ chính trị của Viện Thiết kế – một cơ quan chuyên môn đầu ngành về tư vấn xây dựng của Bộ Quốc phòng. Cùng với đó thì thị trường bên ngoài cũng tập trung sức mạnh cạnh tranh, khẳng định thương hiệu, chiếm lĩnh và mở rộng thị phần. Nghĩa là chúng tôi xác định phải luôn đi bằng hai chân, quốc phòng và dân sinh. Hiện nay, hơn 40% doanh thu của Viện vẫn từ thị trường ngoài quân đội. Hai là, phải củng cố thương hiệu Viện Thiết kế, thương hiệu mạnh nhưng phải là một thương hiệu bền vững chứ không phải “nổi rồi chìm”. Muốn thế thì chất lượng sản phẩm phải ngày càng tốt hơn. Chỉ có chất lượng sản phẩm mới tạo nên thương hiệu. Đây là mục tiêu số một, cách làm số một. Đảng ủy Viện đã có nghị quyết chuyên đề về nâng cao chất lượng sản phẩm được triển khai hiệu quả từ 2 năm nay theo hướng tìm và lấp đi các lỗ hổng. Về chất lượng sản phẩm liên quan đến nhiều yếu tố nhưng yếu tố số một vẫn là con người, thứ hai là yếu tố tổ chức, quản lý. Mà con người thì phải quan tâm đãi ngộ, thu nhập, cuộc sống của họ, động viên khuyến khích họ, tạo ra môi trường tốt để anh em gắn bó, anh em tin rằng mình càng làm tốt thì càng tiến bộ hơn. Câu chuyện tổ chức thì phải có cách làm, bước đi hợp lý. Hiện chúng tôi xác định chiến lược phát triển của Viện đến năm 2015 và 2020, Viện phải làm gì, đứng ở đâu trên thị trường tư vấn, không chỉ thị trường trong nước mà cả thị trường quốc tế.
PV: Hơn 60% quân số của Viện Thiết kế hiện nay là cán bộ trẻ, Viện có quan điểm gì để phát huy sức trẻ trong công việc?
Đại tá, KTS Trần Mạnh Đức: Đội ngũ cán bộ trẻ cần được trải qua nhiều vị trí công tác để họ trưởng thành, phải mạnh dạn giao nhiệm vụ và có niềm tin ở lớp trẻ. Anh muốn biết cấp dưới như thế nào chỉ nghe báo cáo chưa đủ mà hãy nhìn vào công việc của họ nên ở Viện Thiết kế, chúng tôi thường xuyên tổ chức rất nhiều hoạt động, hội thi mang tính chất chuyên môn. Ví dụ như trước khi “mang chuông đi đấm nước người” dự thi công trình nhà Học viện Quốc phòng thì chúng tôi đã tổ chức thi tuyển nội bộ rồi.
PV: Trong nghề kiến trúc, chắc hẳn có không ít lần thất bại. Có thất bại nào để lại trong anh nhiều kỷ niệm và bài học rút ra nhất?
Đại tá, KTS Trần Mạnh Đức: Thất bại đầu tiên tôi nếm trải phải kể đến năm 1994, cũng là thiết kế một tòa nhà của Học viện Quốc phòng. Cuộc thi có tới 10 phương án vào chung kết, trong đó có 2 phương án lọt vào lúc “chốt hạ”, có một của chúng tôi. Ban đầu, phương án của tôi được đánh giá cao, hầu hết Hội đồng giám khảo đều muốn lựa chọn nhưng sau đó vì lý do khách quan, phương án được lựa chọn lại là của các thầy Trường Đại học Kiến trúc. Dĩ nhiên ngày ấy quy trình, cách làm thi tuyển không chặt chẽ như sau này. Đến cuộc thi chọn phương án Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam thì lịch sử lại lặp lại cuộc đối đầu giữa chúng tôi và Đại học Kiến trúc. Nhưng chúng tôi đã chiến thắng. Anh Chế Đình Hoàng, người chủ trì công trình năm xưa gặp tôi chúc mừng, nói vui: “Trước tớ thắng cậu, giờ cậu thắng tớ. Vậy là hòa!”. Bài học rút ra: “Thất bại là mẹ thành công”, mình đừng nản chí, cứ làm thật tốt, tốt hơn thì thành công của mình sẽ được ghi nhận.
PV: Gần đây, đã diễn ra triển lãm “Kiến trúc xanh Việt Nam – Hướng tới hiện đại & bản sắc” và Viện Thiết kế cũng tham gia, để lại ấn tượng mạnh với 15 thiết kế tiêu biểu. Sự kiện này để lại điều gì đáng nói trong hướng đi của các anh hiện nay?
Đại tá, KTS Trần Mạnh Đức: Viện chúng tôi cũng là đại diện duy nhất của Bộ Quốc phòng tham dự triển lãm với 15 thiết kế tiêu biểu, đã từng nhận các giải thưởng trong và ngoài nước, như thiết kế tòa nhà Vincom Center, công trình nhà đa năng Học viện Quốc phòng, thiết kế trụ sở Bộ Ngoại giao, khách sạn Nguyễn Tri Phương, dự án thành phố Hoàng Gia… Sự kiện này cho thấy, kiến trúc xanh đang trở nên dần phổ biến khắp thế giới. Kiến trúc Việt Nam cũng tuân theo xu thế này. Kiến trúc xanh tạo ra môi trường sống thân thiện và bền vững, bảo đảm cuộc sống của con người gần gũi thiên nhiên, tiết kiệm năng lượng, sử dụng vật liệu xanh. Tại cuộc triển lãm lần này, các kiến trúc sư quân đội đã học hỏi được nhiều kinh nghiệm, xu thế mới, kịp thời tham mưu cho Bộ Quốc phòng về phong cách kiến trúc các công trình của quân đội trong tương lai. Tới đây kiến trúc trong quân đội nói riêng, kiến trúc Việt Nam nói chung, sẽ theo xu hướng kiến trúc xanh, hiện đại, tiết kiệm, gần gũi thiên nhiên và mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam Khi xây dựng các công trình quốc phòng, chúng tôi sẽ chọn địa điểm sao cho phù hợp với nhiệm vụ quốc phòng và tận dụng tối đa những ưu đãi của thiên nhiên, tổ chức không gian cho người sử dụng hợp lý nhất. Kiến trúc xanh nhưng phải hiện đại và giàu bản sắc, phát triển trên nền tảng văn hóa Việt Nam và phát huy thành tựu khoa học công nghệ mới, hình thức kiến trúc mới, kết cấu vật liệu mới…
PV: Xin cảm ơn anh!
Nguyên Minh – Nguyễn Hòa – Theo QĐND