Đô thị Việt Nam hướng theo mô hình phát triển bền vững nào?

176

Theo thống kê của Bộ Xây dựng, cả nước hiện có 2 đô thị loại đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM; 10 đô thị loại I; 12 đô thị loại II; 47 đô thị loại III; 50 đô thị loại IV và 634 đô thị loại V; hệ thống đô thị trung tâm các cấp được phân bổ hợp lý trong từng vùng và hệ thống đô thị cả nước. Trong những năm qua, mạng lưới đô thị phân bổ hợp lý trên 6 vùng kinh tế – xã hội của đất nước. Đô thị phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng tăng từ 629 đô thị năm 1999 lên 755 đô thị năm 2011.

Hiện phân cấp quản lý đô thị, cả nước có 5 TP trực thuộc Trung ương, 55 TP trực thuộc tỉnh, 40 TX thuộc tỉnh, còn lại là các thị trấn. Trên địa bàn cả nước đã và đang thành lập trên 220 KCN tập trung, 10 ĐTM và 28 KKT cửa khẩu, KKT đặc thù góp phần mở rộng mạng lưới đô thị quốc gia, tạo ra tiền đề cho sự tăng trưởng đô thị tại các vùng ven biển và biên giới.

Đô thị Việt Nam cần tầm nhìn dài hạn trong quy hoạch và phát triển…

Trong khi đó hạ tầng xã hội đô thị gồm các công trình công cộng như bệnh viện, trường học, công viên, công trình văn hoá đã được quan tâm đầu tư, nâng cao chất lượng sống của người dân đô thị; Nhà ở có nhiều chuyển biến đáng khích lệ, sau 10 năm từ 1999 – 2009, tỷ lệ nhà kiên cố tăng từ 12,8% lên 46,77%; nhà ở đơn sơ giảm từ 22,6% xuống 7,4%; diện tích nhà ở bình quân đầu người tăng từ 9,7m2 sàn/người lên 18,6m2 sàn/người (khu vực đô thị là 23,1m2, khu vực nông thôn là 16,6m2).

Cũng theo thống kê sơ bộ, cả nước có trên 630 KĐTM (có quy mô từ 20ha trở lên, trong đó: Có 538 dự án có quy mô nhỏ hơn 200ha, có 80 dự án quy mô từ 0,2 – 1 nghìn ha và có 14 dự án có quy mô lớn hơn 1 nghìn ha) với tổng quy mô diện tích trên 100 nghìn ha đã giải quyết từng bước nhu cầu nhà ở của người dân đô thị. Tại khu vực đô thị hiện hữu, các khu chung cư cũ việc cải tạo, chỉnh trang đã được quan tâm lập quy hoạch và từng bước đưa vào thi công xây dựng.

Điểm yếu nhất của đô thị Việt Nam trong vấn đề hạ tầng chính là giao thông do không phát triển trên nền tảng là các thành phố công nghiệp, tự thân phải có đường xá hoàn chỉnh để phục vụ sản xuất. Đô thị Việt Nam phát triển trên cơ sở phân cấp hành chính và bám trục lộ nên rất yếu về vấn đề giao thông và quy hoạch đồng bộ kết cấu hạ tầng.

Thực tế trong quá trình quy hoạch hiện nay, tốc độ phát triển quá nhanh của đô thị đã vượt khả năng điều hành của chính quyền địa phương. Theo ThS.KTS Phan Thị Mỹ Linh, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng): năng lực quản lý phát triển đô thị chưa theo kịp nhu cầu đòi hỏi của thực tế. Sự phát triển không đồng bộ giữa mở rộng không gian đô thị và chất lượng đô thị. Quy hoạch, đánh giá phân loại, nâng cấp đô thị chưa coi trọng tới việc đổi mới, nâng cao chất lượng đô thị. Nhu cầu vốn đầu tư cho hạ tầng kỹ thuật đô thị lớn, nhưng việc xã hội hoá, huy động các nguồn lực trong xã hội còn hạn chế.

Vấn đề nhức nhối nhất tại các đô thị của Việt Nam hiện nay chính là hiện tượng ùn tắc, tai nạn giao thông. Kế đến là tỷ lệ dân đô thị được cấp nước, tỷ lệ thoát nước đô thị còn thấp, tình trạng ngập úng cục bộ trong mùa mưa, ô nhiễm môi trường chậm khắc phục… Chiếu sáng tại nhiều đô thị chưa được quan tâm đúng mức, tỷ lệ bãi chôn lấp chất thải hợp vệ sinh còn thấp, khí thải và tiếng ồn đô thị chưa được xử lý.

Đặc biệt, đô thị Việt Nam còn đang đứng trước các vấn đề lớn phức tạp của quá trình đô thị hoá và phát triển đô thị như định cư, chênh lệch giàu nghèo, nhà ở, lao động, việc làm, phát triển vùng ven đô, liên kết đô thị nông thôn, tiết kiệm nguồn tài nguyên thiên nhiên… và các vấn đề mới nảy sinh mang tính toàn cầu như hội nhập, cạnh tranh đô thị, biến đổi khí hậu, mực nước biển dâng cao. Trong khi đó theo chiến lược phát triển kinh tế hướng ra bển Đông, 28 tỉnh thành ven biển sẽ chịu những áp lực nặng nề nếu chúng ta không có tầm nhìn dài hạn trong quy hoạch đô thị.

Quay lại vấn đề quy hoạch, hiện các địa phương đang hoàn thiện quy hoạch chi tiết đến 2020, tầm nhìn 2030. Trong đó rất nhiều địa phương xin nâng cấp các trung tâm hành chính tỉnh lỵ thành độ thị cao hơn. Tuy nhiên, yếu tố liên kết vùng, quy hoạch mạng lưới đô thị theo định hướng chung của quốc gia vẫn chưa có định hình khiến nhiều nơi quy hoạch rất “oách” nhưng chưa biết lấy kinh phí đâu để thực hiện.

Ngoài vấn đề chất lượng sống của cư dân đô thị, chất lượng các bản quy hoạch của đô thị Việt Nam đang bị đặt dấu hỏi khá lớn về định hướng không gian (phát triển bề rộng hay chiều sâu); hạ tầng đô thị; mô hình tăng trưởng kinh tế đô thị; hạt nhân văn hóa làm điểm tựa… vẫn chưa có lời giải phù hợp. Hướng tới đô thị Việt Nam phát triển theo hướng bền vững là hướng tới mô hình nào: đô thị xanh, đô thị sinh thái, đô thị thân thiện, đô thị đa chức năng, đô thị kinh tế hay đơn thuần chỉ là trung tâm hành chính của địa phương.

Rất nhiều nước đã tách các chức năng của đô thị và quy hoạch các thành phố theo đúng yếu tố tự nhiên và điều kiện hạ tầng vốn có của nó. Ví dụ Nam Phi tách 3 thủ đô kinh tế, hành pháp và lập pháp ở 3 thành phố khác nhau; rất nhiều nước đã rời thủ đô hành chính khỏi các trung tâm kinh tế; còn Việt Nam – lựa chọn theo mô hình nào vẫn chưa có lời giải thấu đáo…

Nam Phương – Theo Taichinhdientu