Xã hội hóa nguồn lực phát triển nhà ở công nhân khu công nghiệp

33

Tuy các địa phương có khu công nghiệp (KCN) đã hết sức cố gắng đầu tư phát triển nhà ở công nhân, nhưng thực tế chỉ mới giải quyết được khoảng 2-7% nhu cầu và số người lao động nhập cư chờ giải quyết nhà ở hiện vẫn còn rất đông…Tham gia vấn đề phát triển nhà ở cho công nhân KCN ở nước ta hiện nay, KTS Trần Công Thanh đã gửi đến kienviet.net bài viết về nội dung trên, xin giới thiệu cùng bạn đọc.

4congnhan2.jpg

 Hiện nay, những địa phương có Khu công nghiệp, Khu chế xuất, Khu kinh tế tập trung (gọi chung là KCN) đều có kế hoạch đầu tư phát triển nhà ở công nhân và đạt được một số kết quả bước đầu, như: Tỉnh Bắc Ninh, có Công ty CP phát triển đô thị Kinh Bắc đầu tư 1500 tỷ đồng xây dựng được 3 vạn m2 nhà ở giá rẻ phục vụ công nhân KCN Quế Võ. Thành phố Hà Nội, đầu tư xây dựng hai Khu nhà ở Kim Chung & Phùng Xá phục vụ công nhân KCN Minh Quang & KCN Hòa Lạc. Thành phố Đà Nẵng, Công ty Hưng Phú đầu tư 200 tỷ đồng xây dựng được 183 căn hộ nhà ở công nhân. Tỉnh Đồng Nai, đầu tư xây dựng khu nhà ở Hiệp Phước với 6 tòa nhà chung cư 12 tầng, 3 tòa nhà chung cư 16 tầng, 6 tòa nhà liền kề phục vụ công nhân các KCN. Thành phố Hồ Chí Minh đầu tư xây dựng được 7 Khu lưu trú công nhân phục vụ khoảng 6000 lao động nhập cư các KCN: Tân Thuận, Linh Trung 1, Tân Bình, Tân Tạo v.v…

Tuy các địa phương có KCN đã hết sức cố gắng đầu tư phát triển nhà ở công nhân, nhưng thực tế chỉ mới giải quyết được khoảng 2-7% nhu cầu. Số người lao động nhập cư chờ giải quyết nhà ở hiện vẫn còn rất đông. Tại TP Hồ Chí Minh khoảng 95%, tỉnh Bình Dương khoảng 85%, tỉnh Đồng Nai khoảng 80% v.v…Để có chỗ ở tạm thời, phần đông người lao động nhập cư phải ra ngoài xã hội thuê nhà ở, với giá thuê nhà cao, diện tích ở chật hẹp, tiện nghi sinh hoạt thiếu thốn, môi trường cư trú kém vệ sinh, trật trự an ninh không bảo đảm, hàng ngày phải đi làm việc xa.

Vì sao việc tổ chức thực hiện các dự án đầu tư phát triển nhà ở công nhân tại các địa phương có KCN đạt kết quả thấp như vậy? Có nhiều nguyên nhân để lý giải, như: 1/ Vì ta chưa có kinh nghiệm tổ chức xây dựng các KCN; 2/ Vi ta chưa dự báo đúng khả năng tăng trưởng nguồn lao động nhập cư đông đảo từ nông thôn vào thành thị; 3/ Vì ta chưa có biện pháp giải quyết vấn đề nhà ở công nhân KCN phù hợp điều kiện kinh tế địa phương; 4/ Vì ta chưa tiến hành xã hội hóa nguồn lực đầu tư về nhà ở công nhân KCN v.v…Nhưng, theo tôi còn có một nguyên nhân trực tiếp, ta chưa bao giờ tính tới, đó là do “nhà quản lý vốn” đầu tư bẻ lái “Mục tiêu đầu tư” đi chệch hướng “Mục đích đầu tư”.

Theo nguyên tắc đầu tư xây dựng, khi lập dự án đầu tư phải căn cứ vào 04 yếu tố: “Đối tượng đầu tư”; “Nguồn vốn đầu tư”; “Mục đích đầu tư” “Mục tiêu đầu tư”.

3 yếu tố: “Đối tượng đầu tư”; “Nguồn vốn đầu tư”; “Mục đích đầu tư” xác định khuôn khổ pháp lý dự án; còn yếu tố “Mục tiêu đầu tư” xác định sản phẩm dự án.

Trong dự án đầu tư phát triển nhà ở công nhân KCN, cả 04 yếu tố nêu trên vừa thể hiện quan điểm đầu tư của Chủ thể vốn, vừa thể hiện phạm vi sử dụng nguồn vốn đầu tư bắt buộc các “Nhà quản lý vốn” phải tuân thủ. Nhưng trong thực tế, khi cấp vốn đầu tư thực hiện các dự án phát triển nhà ở công nhân KCN, các “Nhà quản lý vốn” đã thay đổi “Mục tiêu đầu tư”, dẫn đến hệ lụy vốn đầu tư đã bị tiêu hết; nhưng sản phẩm đầu tư làm ra không được bao nhiêu.

f51nhaxahoi_19052010.jpg

Việc đầu tư phát triển các KCN và các Khu nhà ở công nhân KCN đều thực hiện mục tiêu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp. Tuy nền kinh tế nước ta hiện tại vẫn còn ở trình độ thấp; nhưng, Đảng và Nhà nước vẫn quyết tâm đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vẫn cho đầu tư phát triển nhiều khu công nghiệp, nhiều khu chế xuất, nhiều khu kinh tế tập trung tại các vùng kinh tế trọng điểm, vẫn cho phép thu hút hàng chục vạn người lao động nhập cư từ nông thôn vào thành thị làm việc tại các KCN. Vì vậy, việc bảo đảm “Có đủ chỗ ở” cho người lao động nhập cư trở thành yêu cầu chính trị cấp bách của chính quyền các địa phương có KCN. Hiện nay, việc huy động vốn đầu tư phát triển nhà ở công nhân KCN còn gặp nhiều khó khăn do thu nhập của người lao động nhập cư thấp; Chủ doanh nghiệp chưa có trách nhiệm bảo đảm nhà ở cho công nhân; khả năng hỗ trợ, tạo điều kiện của chính quyền địa phương còn bị hạn chế; thị trường nhà ở giá rẻ cho thuê phục vụ công nhân chỉ mới manh nha xuất hiện v.v…Trước nghịch lý, khả năng huy động nguồn vốn đầu tư phát triển nhà ở công nhân KCN vẫn còn rất mong manh; nhưng, dòng người lao động nhập cư từ nông thôn vào thành thị không ngừng tăng cao. Vấn đề đặt ra, cần phải làm thế nào để bảo đảm “Có đủ chỗ ở” cho người lao động nhập cư làm việc tại các KCN, giúp họ ổn định cuộc sống lâu dài, yên tâm lao động sản xuất, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Đảng? Đó là nhiệm vụ chính trị cấp bách hiện nay đặt ra cho chính quyển các địa phương có KCN.

Để thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị đặc biệt nêu trên, nhà nước cần tiến hành thay đổi quan điểm chỉ đạo cấp vốn đầu tư; tập trung tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc có ảnh hưởng trực tiếp đến các dự án đầu tư phát triển nhà ở công nhân KCN. Bài viết này xin đề xuất tháo gỡ hai vấn đề. Cụ thể, như sau:

 1- Cần thay đổi quan điểm cấp vốn đầu tư phát triển nhà ở công nhân KCN theo phương châm “thực tế”, “linh hoạt”, “không cầu toàn”.

Yêu cầu quan trọng nhất đối với dự án đầu tư phát triển nhà ở công nhân KCN là bảo đảm “Có đủ chỗ ở cho người lao động nhập cư làm việc tại các KCN. Từ trước đến nay, việc cấp vốn đầu tư dự án phát triển nhà ở công nhân KCN, chưa coi trọng mục tiêu “Có đủ chỗ ở ” cho người lao động nhập cư; thường coi trọng mục tiêu “Nhà ở có chất lượngtheo tiêu chuẩn nhà ở đô thị (họ sợ bị lạc hậu), nên hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư chưa đạt “Mục đích đầu tư” đề ra. Chẳng hạn, ở TP Hồ Chí Minh hiện có khoảng 25 vạn người lao động nhập cư cần giải quyết nhà ở; nhưng, sau 5 năm thực hiện các dự án phát triển nhà ở công nhân KCN, đến nay chỉ mới giải quyết được khoảng 6000 người lao động nhập cư, đạt 2, 4% tổng số nhu cầu giải quyết nhà ở. Nếu tiếp tục giữ quan điểm cấp vốn đầu tư chay theo “Nhà ở có chất lượng” như hiện nay thì yêu cầu “Có đủ chỗ ở” cho người lao động nhập cư làm việc tại thành phố Hồ Chí Minh đến bao giờ giải quyết được?.

Để bảo đảm các dự án đầu tư phát triển nhà ở công nhân KCN đạt được mục đích “Có đủ chỗ ở ” cho người lao động nhập cư, cần thay đổi phương thức cấp vốn đầu tư theo mục tiêu “Nhà ở có chất lượng” như hiện nay, bằng phương thức cấp vốn đầu tư theo “Khả năng huy động vốn”. Cụ thể, như sau:

 – Những địa phương có khả năng huy động nguồn vốn đầu tư thấp; có nguồn hỗ trợ, tạo điều kiện của chính quyền địa bị hạn chế, nên áp dụng hình thức cấp vốn đầu tư theo “Mô hình công nghiệp hóa”. Có nghĩa, “Mục tiêu đầu tư” dự án là các loại nhà ở có chất lượng thấp, giá rẻ (nhà tạm hoặc nhà cấp 4, tiêu chuẩn diện tích ở vừa phải, tiêu chuẩn tiện nghi sinh hoạt tối thiểu).

 – Những địa phương có khả năng huy động nguồn vốn đầu tư cao; có nguồn hỗ trợ, tạo điều kiện của chính quyền địa phương phong phú, nên áp dụng hình thức cấp vốn đầu tư theo “Mô hình đô thị hóa”. Có nghĩa, “Mục tiêu đầu tư” dự án là các loại “Nhà ở có chất lượng (nhà chất lượng tốt, cao tầng, tiêu chuẩn tiện nghi sinh hoạt đầy đủ).

nha cong nhanTien Tien - Binh Duong.jpg

Nhà ở công nhân tại Bình Dương

– Những địa phương có khả năng huy động nguồn vốn đầu tư khá, nhưng không ổn định; có nguồn hỗ trợ, tạo điều kiện của chính quyền địa phương mức độ trung bình, nên áp dụng hình thức cấp vốn đầu tư linh hoạt. Có nghĩa, “Mục tiêu đầu tư” dự án vừa có thể áp dụng theo “Mô hình đô thị hóa”, nếu tiêu chuẩn nhà ở công nhân bắt buộc theo tiêu chuẩn nhà ở đô thị hoặc nằm trên địa bàn qui hoạch xây dựng đô thị có yêu cầu xây dựng nhà ở công nhân theo tiêu chuẩn nhà ở đô thị; vừa có thể áp dụng theo “Mô hỉnh công nghiệp hóa” nếu nhà ở công nhân nằm ngoài phạm vi qui hoạch xây dựng đô thị hoặc nằm trong phạm vi qui hoạch xây dựng đô thị; nhưng, không bắt buộc xây dựng nhà ở công nhân theo tiêu chuẩn nhà ở đô thị.

 2- Đổi mới quan điểm huy động nguồn lực đầu tư phát triển nhà ở công nhân KCN theo phương thức xã hội hóa.

 Đứng trước thực tế, địa phương nào cũng có nhu cầu sử dụng nguồn vốn đầu tư phát triển nhà ở công nhân KCN lớn; nhưng, khả năng huy động ngày càng khó khăn. Để bảo đảm có đủ nguồn lực đầu tư phát triển nhà ở công nhân KCN, các địa phương cần thực hiện chính sách xã hội hóa nguồn lực đầu tư phát triển nhà ở công nhân KCN. Cụ thể, như sau:

 1- Nhà nước cần tiếp tục hỗ trợ, tạo điều kiện về những nguồn lực then chốt phát triển nhà ở công nhân KCN, như:

– Dành đất theo qui hoạch xây dựng Đô thị, Khu công nghiệp, Khu chế xuất, Khu kinh tế tập trung cho các Chủ doanh nghiệp trong nước và nước ngoài thuê dài hạn để xây dựng nhà ở công nhân.

– Ưu tiên cho các Chủ doanh nghiệp trong nước vay vốn đầu tư xây dựng, cải tạo nhà ở và các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội phục vụ đời sống công nhân. Chủ doanh nghiệp có trách nhiệm trích lợi nhuận kinh doanh hàng năm hoàn trả lại vốn vay cho nhà nước theo tỷ lệ chiết khấu nhà nước qui định.

Khuyến khích các nhà đầu tư thuộc các thành phần kinh tế huy động các nguồn lực tự có tham gia phát triển thị trường nhà ở công nhân bán hoặc cho thuê, theo phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”.

Chính quyền địa phương cần lựa chọn những mẫu thiết kế nhà ở công nhân thích hợp điều kiện xây dựng để khuyến cáo các nhà đầu tư đưa vào xây dựng nhà ở công nhân KCN.

 2- Nhà nước cần có pháp luật qui định Chủ nhà máy, Chủ xí nghiệp trong nước và nước ngoài (gọi chung là Chủ doanh nghiệp) có trách nhiệm bảo đảm điều kiện nhà ở cho công nhân làm việc tại nhà máy, xí nghiệp. Chủ doanh nghiệp có nghiã vụ đầu tư kinh phí thực hiện các dự án xây dựng, cải tạo nhà ở công nhân, công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, phúc lợi công cộng phục vụ đời sống công nhân KCN theo qui hoạch, kế hoạch và mức vốn đóng góp  do nhà nước phân bổ.

 3- Nhà nước có chính sách khuyến khích các nhà đầu tư trong xã hội huy động các nguồn lực sẵn có của gia đình tham gia thực hiện các dự án phát triển nhà ở giá rẻ để bán hoặc cho công nhân thuê theo các hình thức, sau đây:

 a- Đối với những nhà đầu tư lớn, có khả năng tham gia dự án phát triển nhà ở do nhà nước chủ trì:

Nếu Chủ đầu tư có mục đích xây dựng nhà ở để bán, nhà nước sẽ cho thuê đất thực hiện dự án kinh doanh. Giá cho thuê đất và thời hạn thuê đất do nhà nước qui định.

– Nếu Chủ đầu tư có mục đích xây dựng nhà ở để cho thuê, nhà nước sẽ có chính sách miễn, giảm tiền cho thuê đất theo chế độ ưu đãi do nhà nước qui định.

b- Đối với những nhà đầu tư nhỏ lẻ, có quĩ đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của gia đình hoặc quĩ đất được mua, thuê lại của chủ sử dụng đất hợp pháp khác, có vị trí đất phù hợp với qui hoạch xây dựng của địa phương, chủ đầu tư được quyền thực hiện các dự án phát triển nhà ở nhỏ, lẻ để bán hoặc cho thuê và sẽ được nhà nước cho hưởng các chính sách miễn, giảm thuế theo chế độ do nhà nước quyết định./.

 KTS Trần Công Thanh