Đô thị chưa nhân văn

261

Với mô hình phát triển đô thị kiểu “cơ học” như hiện nay, người dân đô thị đang phải sống một cuộc sống thiếu nhân văn. Diễn đàn quốc gia phát triển bền vững về xã hội tổ chức sáng ngày 6.1 đã thảo luận kỹ về điều đó.

Việc phát triển đô thị hiện nay đang giống như một “trận chiến” giữa mô hình thiên về kinh tế thị trường vật chất với một mô hình hài hoà hơn mang nhiều tính xã hội và nhân văn, phát triển về con người. Ảnh minh hoạ. Ảnh: Lê Quang Nhật

Xã Lãm Hà, quận Kiến An, thành phố Hải Phòng tới nay vẫn chưa có trạm y tế. Hiện tại chính quyền phường phải mượn tạm nhà văn hoá của khu dân cư để đặt các thiết bị y tế. Điều kỳ quặc là năm 2008 và 2009 phường được đầu tư gần 20 triệu đồng mua một số trang thiết bị y tế nhưng tới nay những thiết bị này đang phải đặt tạm tại nhà của các cán bộ. Xã Kim Chung huyện Đông Anh, Hà Nội “bất đắc dĩ” trở thành đô thị khi khu công nghiệp Thăng Long được xây dựng ở đây. Với mật độ dân số dày đặc, xã này bị quá tải về rác thải sinh hoạt. Hơn 20.000 người nhập cư và 10.000 dân địa phương tập trung chủ yếu ở thôn Bầu thải ra từ 7 – 9 tấn rác mỗi ngày. Hiện tại xã có một công ty tư nhân thu gom rác nhưng cũng không đủ xử lý lượng rác khổng lồ này. Bởi vậy, khi được hỏi người dân bản xứ ở đây luôn phàn nàn về chuyện rác thải gây ô nhiễm môi trường sống của họ.

Không ít những người dân đô thị như cư dân ở phường Lãm Hà, xã Kim Chung hiện đang sống trong sự thiếu thốn các dịch vụ xã hội cơ bản như vậy. Giáo sư Trịnh Duy Luân (viện Khoa học xã hội) tại diễn đàn phát triển bền vững về xã hội sáng ngày 6.1 đã gọi đó là “những đô thị cơ học”. “Nhìn vào hầu hết các khu đô thị mới hiện nay đều dễ thấy không nhà trẻ, không vườn hoa, không có khoảng không cho các hoạt động cộng đồng… Chúng ta đang sống trần trụi trong những đô thị cơ học”, giáo sư Luân nhấn mạnh.

Theo ông Luân, việc phát triển đô thị ở Việt Nam hiện nay đang thiên về chiều rộng, đó là tính nhiều đến các yếu tố kinh tế, kỹ thuật, đất đai hơn là tính đến sự tiện ích đối với cuộc sống của người dân. Tốc độ phát triển đô thị quá nhanh chóng. Tỷ lệ đô thị hoá toàn quốc tăng từ 20,7% năm 1999 lên 29,6% năm 2009. Tới cuối năm 2009, dân đô thị đã chiếm 37% dân số cả nước nhưng mới có khoảng 73% dân đô thị được dùng nước sạch, 60% có dịch vụ thoát nước… Người dân ở các đô thị lớn hàng ngày phải đối mặt với ô nhiễm không khí, nguồn nước, chất thải, kẹt xe… Người nghèo khó tiếp cận với các dịch vụ xã hội cơ bản và ít được hỗ trợ để kiếm sống.

Rất nhiều vấn đề đang khiến việc phát triển đô thị theo mô hình hiện thời trở nên không bền vững, thiếu nhân văn. Điều này đang gây nên nhiều hệ luỵ. “Chúng ta không có không gian công cộng cho trẻ em vui chơi nên chúng phải chui vào các quán game, đua xe, người già chỉ biết quanh quẩn trong bốn bức tường của cái nhà hộp”, ông Luân nói. “Không có ai chịu trách nhiệm về việc đó. Từng mét vuông đất đô thị được tận dụng để xây dựng thu lời. Người nghèo đô thị ngày càng nghèo hơn, tệ nạn xã hội ngày càng nghiêm trọng”.

Với việc phát triển đô thị thiên về bề rộng như vậy, sẽ không thể mong có được sự phát triển bền vững. Hai công cụ chính để đảm bảo cho sự phát triển bền vững của đô thị là quy hoạch và quản lý đô thị thì phải đối mặt với những thách thức lớn. Đó là sự can thiệp của “những lực lượng thị trường” vào quy hoạch đất đai ở các đô thị lớn để phục vụ cho lợi nhuận hơn là cho dân sinh. Hoặc đó là sự mâu thuẫn giữa việc quy hoạch tổng thể nghiêm túc nhưng cách thực hiện thiếu tổ chức ở cấp cơ sở, thiếu các chế tài mạnh để xử lý…

Ông Luân ví von việc phát triển đô thị hiện nay đang giống như một “trận chiến” giữa mô hình thiên về kinh tế thị trường vật chất với một mô hình hài hoà hơn mang nhiều tính xã hội và nhân văn, phát triển về con người, công bằng với người nghèo, người yếu thế. Để xây dựng những đô thị nhân văn hơn, cần tích hợp các yếu tố xã hội trong những chương trình, dự án quy hoạch từ tổng thể tới chi tiết. Ông Luân gợi ý các nhà chức trách nên xây dựng bộ chỉ số phát triển bền vững để phục vụ cho việc giám sát và đánh giá trình độ phát triển bền vững ở các đô thị Việt Nam.

 

Tây Giang – Theo SGTT